این سازمان، درسال های ابتدایی فعالیت خود، نقش چندان موثری نداشت چرا که مسئولیت IPTVها یا همان تلویزیونهای تعاملی برعهده معاونت مرکز فضای مجازی صدا و سیما بود و هنوز مشخص نبود که ساترا برای چه هدفی به وجود آمده است.
اما درسال ۹۶ به یکباره ورق برگشت و فعالیت ساترا بیش از پیش به چشم آمد. زیراساختمان قدیمی انتشارات سروش، (که دفتر نشریه محبوب دهه هفتاد من ” سروش نوجوان” به سردبیری زنده یاد قیصرامین پوردرآنجا بود ) بازسازی شد و تابلوی «سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیردرفضای مجازی» برتارک آن نقش بست .
دربهار۱۳۹۷بود که مجلس با تصویب لایحهای؛ حیطه اختیارات گسترده این سازمان را معین ساخت بطوری که یک شبه این تشکیلات جدید،مرجع تصمیم گیری برای تمامی تولیدات و محتواهای صوت و تصویردرفضای مجازی شد.
درسالهای بعد و با تأکید قوه قضاییه براین موضوع،نقش ساترا بیش از پیش در فضای مجازی پررنگتر شد و حتی دررسانه ها اعلام گردیدکه از این پس تمامی رسانهها زیرمجموعه صداوسیما محسوب شده و باید با مجوز و نظارت این نهاد صوت و تصویر منتشر نمایند و اگراین سازمان تشخیص دهدکه محتوا های تولید شده مناسب نیستند،(با وجود آنکه معیارمناسب بودن یا نبودن را هم همین سازمان ارائه خواهد نمود) بایدحذف و انتشار آنها متوقف شود.
این درحالی است که رسانه ها درفرآیندی پر سابقه،درحکومت پهلوی زیرنظر وزارت اطلاعات و جهانگردی و پس از انقلاب تحت نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت می کنند و اساساً انتشارصدا و تصویردرماده یک قانون مطبوعات مصوب ۱۳۸۸ مجلس شورای اسلامی،درتعریف رسانه ها آمده است.
به هرحال،اززمان تشکیل ساترا تا به امروز،حواشی بی شماری حول فعالیت این نهاد مطرح شده است؛ هرچندساترا برخی از این انتقادات را بیپاسخ نگذاشته اما واقعیت این است که هنوز برخی از عملکردهای این سازمان برای فعالان این حوزه قابل هضم و قابل درک نیست.
بطوری که جهرمی وزیراسبق ارتباطات درباره این سازمان به رسانهها گفته بود؛« صدا وسیما به دنبال انحصارو سهم خواهی است و عواقب این طرح توقف رشدتولید محتوا درشبکه ملی اطلاعات است؛ صدا و سیما می خواهد تنظیم مقررات،تصدی گری و مالکیت درحوزه صوت و تصویر را به صورت یکجا دردست بگیرد و براساس این رویه،قرارداد بسته، مزایدهای برگزارکرده و پنج پیمانکارانتخاب کرده اند.»
بعدها،مشخص شد،به دلیل آنکه پخش تلویزیونی (برادکست) براساس قانون اساسی به صورت انحصاری دراختیارصدا سیما است،این سازمان درفضای مجازی (برادبند) نیز درپی آن است که این ظرفیت برایش فراهم باشد؛ همچنین این سازمان مدعی است که هرگونه پخش صوتی و تصویری درفضای مجازی باید تحت مدیریت،نظارت و تابع مقررات این سازمان انجام شود. پس از آن اعلام شد که کارشناسان مرکزملی فضای مجازی به تعریف واحدی از «صوت و تصویر فراگیر» رسیدهاند و این تعریف اینگونه بیان شد: «صوت و تصویر فراگیر،صدا و تصویری است که «بدون شناخت مخاطب»، او را دربربگیرد و دارای «کنداکتور پخش» و «زنده» باشد و دارای تعدادی مخاطب خاص به بالا باشد.!!!»
هرچند« درمصوبه مجلس شورای اسلامی ذکرشده که بایدکنترل صوت و تصویرفراگیردراختیارصدا و سیما باشد،و برهمین اساس ساترا به وجود آمده است.ولی صوت و تصویرفراگیرتا به امروز یک تعریف جامع،دقیق و قانونی پیدا نکرده که برپایه آن کنترل و مدیریت آن به دست صدا و سیما باشد!»
نکته دیگر این که گاه تصمیم گیرندگان ساترا،مقررات دیگر نهادهای رسمی کشور مثل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان سینمایی و ... را هم کاملا نادیده گرفته و محتوای دارای مجوز ازاین نهادهای قانونی را هم ازانتشاردرفضای مجازی منع می کنند.نمونه اخیراین قبیل تصمیمات،توقف انتشارفیلم سینمایی «پیرپسر» به کارگردانی اکتای براهنی،پس ازیک هفته اکران آنلاین است.
براهنی درمصاحبه ای گفته است:” این فیلم حدود یک هفته پیش قاچاق شد و همین باعث شد به سرعت اکران آنلاین آن آغاز شود.”
به گفته وی ازعجایب است که فیلمی را که ازخرداد ماه روی پرده سینماها رفته و تا به امروز پرفروشترین فیلم سال و فیلم اجتماعی دردهه گذشته لقب گرفته با فروش بیش از ۱۸۰ میلیارد تومان حالا از پلتفرم حذف نمایند.گویا مدیران ساترا با اکران فیلم درسینماها و پرفروش شدن آن مشکلی نداشتند و حالا با ورود آن به شبکه خانگی مخالف نمایش آن شدند. توقف اکران آنلاین فیلم «پیرپسر» توسط ساترا درحالی اعمال گردیده که گویا سازمان سینمایی مخالفتی با اکران آنلاین فیلم نداشته و مساله اصلی، درخواستهای غیرسینمایی برای اصلاح محتوایی فیلم است.
پس ازآنکه «پیرپسر» سرقت و نسخه غیرمجاز آن درفضای مجازی بهطور گسترده دردسترس قرارگرفت،سازندگان فیلم تصمیم گرفتند برخلاف قرارقبلی که اعلام کرده بودند،نسخه سریالی «پیرپسر» را درپلتفرمهای خانگی نمایش می دهند،اکران آنلاین را جایگزین کنند.به این ترتیب در هفته گذشته با وجود آنکه فیلم درکانالهای تلگرامی و فضای مجازی دراختیارمردم قرارگرفته بود،دستاندرکاران آن با درخواست ازمردم برای تماشای نسخه قانونی «پیرپسر» آن را درپلتفرم فیلمنت به نمایش گذاشتند.اما شنبه ۱۰ آبان ماه ساترا این اکران آنلاین را متوقف کرد.
به قول دوستی،توقیف یک فیلم یا سریال تبدیل به عادت مألوف برای ساترا شده است و گویی،اگر هرچند وقت یکبارخبر توقیف یک اثرازسوی این نهاد منتشر نگردد،مدیران آن متهم به کمکاری خواهند شد.
چندی پیش نیز،این ماجرا برای سریال سووشون و بامداد خمار پیش آمد،وحالا نوبتی هم که باشد نوبت «پیرپسر» است به راستی،فیلمی که حدود ۶ ماه روی پرده بوده ویکی از گزینههای معرفی به آکادمی اسکاراست،درحالی که عنوان پرفروشترین فیلم اجتماعی را از آن خود نموده و رکورد فروش سینماها را درسال ۱۴۰۴جابهجا کرده چرا باید این گونه ازدور خارج شود؟
درشرایطی که این اثر درسینماها بیش از دو میلیون تماشاگرداشته و با ورود آن به شبکه نمایش خانگی طبق آمارتماشاگران پلتفرمها،مخاطبان آن به نصف این تعداد هم نخواهد رسید،برخوردهایی ازاین دست با این اثرعجیب به نظر می رسد!
حرف آخر این که،مساله مجوز نداشتن فیلم برای اکران آنلاین درحالی ازسوی ساترا مطرح شده که پیگیری ها نشان میدهد،این سازمان هنگامی که پروانه نمایش عمومی فیلم «پیرپسر» را صادر کرده و این فیلم بیش از دو میلیون نفر تماشاگردر سینما داشته، طبیعی است که نسبت به نمایش آن در پلتفرمها نیز مخالفتی نداشته است.همچنین گفته میشود،روال معمول چنین است که فیلمها پس از اکران درسینما راهی اکران آنلاین میشوند بدون آنکه نیاز به دریافت مجوزجداگانهای از سازمان سینمایی داشته باشند و تاکنون بیش از ۱۰۰ فیلم درپلتفرمها به همین شکل اکران شدهاند.
- نویسنده : محمد عمرانی/ عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی
