لزوم پرهیز از نگاه جزیره‌ای  و کمرنگ بودن نقش مردم
لزوم پرهیز از نگاه جزیره‌ای  و کمرنگ بودن نقش مردم

    زهرا ایران‌شاهی/ نخستین گام‌های شكل گیری طرح بازآفرینی شهری به ابتدای دولت یازدهم بر می گردد. براساس ماده ۱۶ قانون حمایت از احیا، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناكارآمد شهری و با هدف جلب همكاری و مشاركت كلیه دستگاه های ذیربط در فرآیند بازآفرینی پایدار، محدوده ها و محله های هدف […]

 

 

زهرا ایران‌شاهی/

نخستین گام‌های شكل گیری طرح بازآفرینی شهری به ابتدای دولت یازدهم بر می گردد. براساس ماده ۱۶ قانون حمایت از احیا، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناكارآمد شهری و با هدف جلب همكاری و مشاركت كلیه دستگاه های ذیربط در فرآیند بازآفرینی پایدار، محدوده ها و محله های هدف و به پیشنهاد مشترك وزارتخانه های راه و شهرسازی (شركت عمران و بهسازی شهری ایران) و وزارت كشور، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و شورای عالی استان ها، سند ملی راهبردی احیا، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناكارآمد شهری در جلسه ۱۶/۰۶/۱۳۹۳ هیات دولت مورد تصویب قرار گرفت.
دولت به منظور عملیاتی كردن سند مذكور در روز پنجشنبه ۱۹ بهمن ۱۳۹۶ با دستور مستقیم رئیس جمهوری برنامه ملی بازآفرینی شهری «امید» را با هدف نوسازی بافت‌های فرسوده، بهسازی سكونت‌گاه‌های غیررسمی و حاشیه شهری و احیا بافت‌های تاریخی در سراسر كشور از جمله تهران آغاز کرد.
همچنین راهكارهای اجرایی برنامه ملی بازآفرینی شهری پایدار با هدف احیا، بهسازی و نوسازی بافت های فرسوده و ناكارآمد شهری در جلسه یكشنبه سی ام اردیبهشت ۱۳۹۷ هیات وزیران به ریاست حجت الاسلام والمسلمین دكتر روحانی رییس جمهوری، مورد بررسی قرار گرفت.
در این میان، فضاهای شهری به عنوان ظرف فعالیت های شهروند اعم از کار، اوقات فراغت و سکونت بیشترین تاثیر را بر ذهن شهروند بوجود می آورد. در زمینه نقش قوانین پایه در فرآیند بازآفرینی شهری‌، هر چند می‌توان قوانین خاص در حوزه عمران شهر و قوانین خاص در حوزه بافت فرسوده را به صورت مجزا بیان کرد ولی به دلیل پیوند موضوعات بافت فرسوده و عمران شهر در حالت کلی‌، بسیاری از قوانین و مستنداتی که در هر حوزه مطرح می‌شود‌، در حوزه دیگر نیز قابل طرح است به ویژه در خصوص مستندات موجود در زمینه عمران و توسعه شهر که در حوزه بافت فرسوده به صورت کامل قابل اعمال است اما برخی قوانین و مستندات مربوط به بافت فرسوده‌، ویژه همین محدوده‌ها بوده و تسری آن به سایر حوزه‌های عمران شهر در شرایط موجود امکان‌پذیر نیست‌.
براین اساس، بازآفرینی شهری نیز یک اصطلاح عام است که مفاهیم دیگری نظیر بهسازی، نوسازی، بازسازی، مقتدرسازی و روانبخشی شهری را دربرمیگیرد. بازآفرینی شهری به مفهوم احیا، تجدیدحیات و نوزایی شهری و به عبارتی دوباره زنده شدن شهر که خود نیز بسته به نغییر زمان به بازتعریف و اصلاح محتاج است.
در همین زمینه، نشست مشترک معاونت معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی و شرکت بازآفرینی شهری ایران به منظور اصلاح سیاست های کلان و ضوابط و مقررات حوزه بازآفرینی شهری در سطح کشور، برگزار شد.
در این جلسه که در محل شرکت بازآفرینی شهری ایران تشکیل شد، فرزانه صادق مالواجرد معاون معماری و شهرسازی وزارت راه و شهرسازی و مهدی عبوری معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران به همراه معاونین و مدیران کل این دو مجموعه حضور داشتند.
در این نشست راه‌های تعامل و همکاری های بیشتر دو مجموعه و نزدیکی دیدگاه‌ها به‌ویژه در حوزه سکونتگاه‌های غیررسمی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
تهیه طرح‌های جامع و تفصیلی در شورای‌عالی معماری و شهرسازی با رویکرد بازآفرینی، شناسایی و بازتعریف محدوده‌های هدف بازآفرینی شامل ‌بافت‌های فرسوده، تاریخی و سکونتگاه‌های غیررسمی و مورد توجه قرار دادن محدوده‌های مطالعه شده و جدید از جمله مباحث مطرح شده در این جلسه بود.

چالش‌های اصلی بازآفرینی در ایران
مهم ترین مشكل در فرایند بازآفرینی شهری در ایران عدم هماهنگی و نگاه بخشی سازمان های مختلف ذی مدخل در بازآفرینی شهری است که می توان گفت از ابتدای دولت یازدهم تلاش شده تا چنین مواردی به حداقل برسد.
اما در یک محله یا یک بخشی از بافت شهر بزرگ تعداد زیادی سازمان ذی نفع هستند و مسئولیت و یا تأسیسات و زیرساخت هایی دارند كه اجرای این پروژه ها و مداخلات مستلزم هماهنگی بین سازمان های مختلف است كه این امر متأسفانه در شهرهای ما وجود ندارد.
سازمان ها هماهنگ عمل نمی كنند و منافع سازمانی خود را بسیار مد نظر قرار می دهند. همین امر باعث می شود پروژه ها زمان بر شده و هزینه های بیشتری تحمیل شود. این امر بر اعتماد مردم تأثیر منفی می گذارد.
اعتماد مردم به مداخلات شهری موضوع بسیار مهمی است. داده های میدانی نشان می دهد كه مردم اعتماد زیادی به مداخلات شهری به ویژه توسط شهرداری ها ندارند. وقتی این ناهماهنگی ها وجود داشته باشد، اولین آسیب را به اعتماد مردم می زند، آنها را نگران می كند و باعث عدم همراهی و مشاركت آنها می شود. در واقع این قضیه به پاشنه آشیل طرح های بازآفرینی شهری تبدیل می شود. بدین ترتیب بازآفرینی كه با رویكرد جلب مشاركت مردمی وارد می شود از همینجا آسیب می بیند.
از طرفی دیگر اگرچه به بازآفرینی شهرری نمی توان به عنوان یک پروژه سودآور نگاه کرد و بیشتر مشارکتی در جهت زیباسازی شهر است، اما لازم به عدم زیان دهی مردم یا ساکنان در این محلات فرسوده توجه بیشتری شود تا اعتماد، نقش پررنگتری در حفظ کیفیت سازه ها ایفا کند.
این در حالی است که مشارکت عمومی نیز از مهمترین اصول و مقدمات موفقیت در بازآفرینی شهری است. برقراری مشارکت عمومی در بازآفرینی شهری نیازمند حمایت قانونی است و باید برای آن چارچوبی حقوقی درنظر گرفته شود که ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و کالبدی را دربر بگیرد.
قوانین و مقررات شهری ایران که به تقویت مشارکت عمومی منجر میشوند، در زمینه های اجتماعی و مدیریتی از کاستی های زیادی برخوردار هستند و نیز در زمینه های اقتصادی و کالبدی که تا حدی با قوانین و مقررات حاصل از تجارب جهانی مطابقت دارند، دچار تغییر و تحریف شده یا نادیده گرفته می شوند. بنابراین برای رسیدن به مشارکت عمومی در بازآفرینی شهری، باید ضمن فراهم ساختن قوانین و مقررات پشتیبان مشارکت عمومی، سازوکاری برای اجرای کامل و بدون تغییر یا تحریف آنها پیش‌بینی شود.