معلولیت برای کمی آب

 

 

 

شهلا منصوریه –
دبیر گروه اجتماعی /

این روزها خبری تاسفبار فضای جامعه را دربر گرفته است، خبری از منطقه محروم سیستان و بلوچستان که کودکانش یکی یکی دچار آسیب های جسمی و روحی قرار می گیرند. تصور اینکه کودکانی برای تأمین آب یا برای بازی و آب تنی برای همیشه معلول می شوند و یا در خطر مرگ قرار بگیرند غم‌انگیز و رعب آور است. در روزهای اخیر خبر حمله تمساح گاندو بر پسربچه هفت ساله ای منتشر شده و در پی آسیب جدی به ناچار دست چپ این کودک از ناحیه مچ قطع شد. این نخستین بار نیست که خبرهایی از این دست از مناطق جنوبی سیستان و بلوچستان منتشر می‌شود. هر سال تابستان گویی اعضای روستاییان این منطقه باید قربانی محرومیت‌های بی‌شمار خود شوند.

هر ساله با شروع فصل گرما و به دلیل کمبود آب شدید در مناطق روستایی چابهار، اهالی برای استفاده و برداشت آب یا آب تنی و بازی به برکه‌های محل زیست گاندو کوتاه نزدیک می‌شوند. در این میان کودکان بیشترین قربانیانی هستند از کشته شدن علیرضا بزرگزاده کودک ۱۰ ساله‌ای که ۴ سال پیش برای آب تنی به آب زد و طعمه گاندو شد تا دختربچه ۸ساله ای که سال گذشته برای برداشت آب، مورد حمله گاندو قرار گرفت و برای همیشه دستش را از دست داد. جز این کودکان، کسان دیگری هم به دلیل حمله این خزندگان جانشان را از دست داده یا قطع عضو شده‌اند.
بارش های پیاپی و ترسالی دو سال اخیر سیستان و بلوچستان، موجب راه افتادن سیلاب به خانه گاندوها شد و در نتیجه ۴۰۰ گاندو در منطقه باهوکلات پراکنده شدند. با وجود اینکه مردم محلی رفتار گاندوها را به خوبی می شناسند اما کمبود آب آنها را مجبور به نزدیکی به محل زندگی گاندوها می کند که خطرات جبران ناپذیری به دنبال دارد.

تاثیر بارندگی ها در افزایش گاندو ها
مدیرکل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان در پی حمله تمساح به پسر بچه هفت ساله (امیر حمزه) می گوید که بلافاصله بعد از این اتفاق هماهنگی برای درمان این کودک انجام شد و به بیمارستان چابهار منتقل شد.
به گفته وحید پورمردان؛ محیط زیست در این راستا و بر حسب وظایف خود در سراسر زیستگاه تمساح نسبت به نصب تابلوهای هشدار دهنده اقدام و خانه به خانه و چهره به چهره با مردم صحبت و بروشور نصب کرده است.
وی به اقدامات انجام شده در این زمینه اشاره می کند و می گوید: تهیه کلیپ هایی به زبان بلوچی و سخنرانی در نماز جمعه ها، گفت و گو با همیاران محلی و برگزاری دوره های آموزشی از دیگر اقدام های انجام شده در این راستا است، اما متاسفانه چند روز قبل تعدادی نوجوان جهت بازی به رودخانه نزدیک شدند، اما از آنجایی که طی روزهای اخیر در منطقه بارندگی صورت گرفته بر تعداد تمساح ها افزوده شده است، این اتفاق ناگوار رخ داد.
این مقام مسئول با بیان اینکه عده ای می گویند که محیط زیست باید منطقه را حصارکشی کند، می گوید: اما محدوده زیستگاه تمساح خیلی وسیع است و زندگی مردم به منابع رودخانه ختم می شود و مردم نمی توانند به باهوکلات مراجعه نداشته باشند، اما نکته مهم این است که تمساح ها در طول مسیر رودخانه و حتی تا ۱۵ متر کانال ایجاد می کنند.
وی راهکار مقابله را آموزش می داند: در صورت وجود حصار هم، گاندوها اقدام به ایجاد کانال می کنند که این قضیه منتفی می شود و تنها کارهایی که می‌توان انجام داد، آموزش است که به واسطه اقدام های انجام شده از سوی این اداره کل خیلی از مردم شناخت خوبی نسبت به این گونه دارند و کسی محیط زیست را محکوم نمی‌کند، چرا که ما دو سال است درباره این موضوع اطلاع رسانی و کار می کنیم.

لوله‌های آبی که در انتظار جریان آب هستند
پورمردان به لوله کشی آب بلااستفاده اشاره می کند: روستاهای حوالی محل زیست گاندو لوله کشی آب شده‌اند اما از آب قابل استفاده درون لوله‌ها خبری نیست. زیرا سد پیشین بر اثر بارندگی‌های اخیر لبریز از آب است و معلوم نیست چرا مسئولان مربوطه برای تأمین آب شرب این مردم محروم اقدامی نمی‌کنند. در حالی که مهمترین نیاز مردم این آب شرب است.
ساخت تصفیه خانه رها شده که بعد از فوت علیرضای ۱۰ ساله در زمستان سال ۹۶ پایان یافت از سوی سازمان کشتیرانی در قالب مسئولیت‌های اجتماعی با ۵۰۰ میلیون تومان هزینه افتتاح شد اما هیچ گاه به سرانجام نرسیده است از گلایه‌های بلوچزاده دهیار روستای آزادتی هم هست.
سال گذشته فعالان محیط زیست پس از حادثه تلخی که برای حوا رئیسی رخ داد، در قالب نذر طبیعت چندین مخزن آب هزار لیتری خریداری و در چهار روستای ریکوکش، جغربیت پایین، ککسوچ و شیرگواز رسیده و در محوطه سایت پرورش و پژوهش تمساح در ریکوکش قرار گرفت.

گاندو چیست؟
گاندو یا تمساح پوزه‌کوتاه، نوعی کروکودیل بومی شبه‌قاره هند و مناطق اطراف است که در کشورهای هند، بنگلادش، پاکستان، ایران، سریلانکا و برمه زندگی می‌کند. گاندو تنها کروکودیل بومی پاکستان و ایران و بزرگ‌ترین خزنده این دو کشور است.
زیستگاه این کروکودیل در ایران آبگیرهای جنوب سیستان و بلوچستان است. آبگیرهایی که به دلیل خشکسالی سال‌های اخیر گاهی کم آب می‌شوند و جمعیت این موجودات حفاظت شده را کم و گاهی به دلیل باران و سیل زیاد و آنها را در مناطق بیشتری در جنوب این استان پراکنده می‌کنند. بر اساس یک باور قدیمی مردم محلی وجود گاندو در برکه‌ها را موجب برکت و وسعت روزی می‌دانند و به همین دلیل از سوی مردم آن منطقه به آن‌ها تعرضی نمی‌شود. از آنجایی که رودخانه «سرباز» واقع در جنوب استان سیستان و بلوچستان مهمترین ناحیه زیست این گونه در ایران است و برخی از گاندوها نیز در رودخانه «باهوکلات» شهرستان چابهار و همچنین رودخانه «کاجو» شهرستان قصرقند زیست می‌کنند مردمان محلی جنوب سیستان و بلوچستان سال‌هاست که زندگی مسالمت‌آمیزی با این موجودات دارند.
گاندو جانوری بسیار خجالتی، محتاط و ترسو است و به سختی می‌توان آن را مشاهده کرد، حداکثر طول این حیوان ۴ تا ۵ متر است اما با طول کمتر و بیشتر نیز دیده می‌شود و غذای اصلی آن به طورعمده ماهی، لاک پشت، پرندگان آبزی و لاشخورهاست.
به گفته برخی بومیان مناطق روستایی چابهار، هر ساله در فصل تابستان این گاندو‌ها یک تا دو قربانی که معمولا هم از کودکان هستند، می‌گیرند، کودکانی که معمولا یا با دبه‌های آب بر سر آبگیر می‌آیند تا آب به خانه‌های خود ببرند یا کمی در کرانه این آب‌ها بازی می‌کنند. بازی که می‌تواند برایشان حکم بازی با مرگ را داشته باشد.
لازم به ذکر است منطقه حفاظت شده باهوکلات که محل زیست گاندوهاست، در طول مرز مشترک ایران و پاکستان واقع شده و شامل محدوده شهرستان‌های چابهار، سرباز و بخش‌هایی از نیکشهر می‌شود.