همچنین آلودگی گسترده هوا در چندین استان کشور ازجمله مازندران و گیلان که تا چند سال پیشتر هرگز چنین مشکلی نداشتند، موجب شد سراغی از قانون «هوای پاک» بگیریم و آن را با دقت مطالعه کنیم تا ببینیم ریشه مشکل در کجاست و انحراف در این موضوع از از چه زمانی آغاز شد.
قانون هوای پاک در سال ۲۵ تیرماه سال ۱۳۹۶ در ۳۴ ماده در مجلس شورای اسلامی مصوب شد و در ۱۱ مرداد همان سال به تصویب شورای نگهبان رسید و چند روز بعد نیز توسط «علی لاریجانی» رییس وقت مجلس شورای اسلامی برای اجرا به دولت ابلاغ شد.
بندهای این قانون را که مرور کنیم میبینیم موارد بسیار هوشمندانهای در خود دارد و نویسندگان این قانون از نگاه و نظر کارشناسان حوزههای مختلف مربوط به آلودگی هوا ازجمله صنایع مختلف، کشاورزی و اقلیم استفاده کردند و قانونی نوشتند که به معنای دقیق کلمه، «جامع و مانع» بود و عقل حکم میکند با چنان قانونی ما نباید به شرایط امروز میرسیدیم و اگر رسیدیم تنها یک دلیل دارد و آن اینکه این قانون بسیار مهم اساساً برای اجرا به تصویب نرسید.
در بندهای مختلف این قانون، برای همه بخشهای مرتبط با آلودگی هوا نقش و تکلیف تعیین شد و هر دستگاه یا نهادی که در اجرای سهم و نقش خود کوتاهی کند، بهعنوان متخلّف درنظر گرفته شده است و بهعنوان نمونه به یک بند از آن که هرگز اجرا نشد، اشاره میکنیم؛
برابر ماده ۱۹ قانون هوای پاک، «وزارت نیرو مکلف شده است نسبت به توسعه، تولید و عرضه انرژیهای تجدیدپذیر و پاک بهینه به نحوی اقدام نماید که حداقل سی درصد (۳۰ %) افزایش سالانه ظرفیت مورد نیاز برق کشور از انرژی های تجدیدپذیر تأمین شود.»
اگر همین یک بند از قانون هوای پاک اجرا میشد چه تحولات شگرفی میتوانست در جلوگیری از آلودگی هوا ایجاد کند ؟ از سال تصویب قانون هوای پاک هشت سال گذشته است و وزارت نیرو و همچنین دولتمردان باید پاسخ دهند «سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق» با نام اختصاری «ساتبا» دقیقاً چه اقدامی در این زمینه داشته است و سالانه چه اندازه از نیاز برق کشور را با تکیه بر تجدیدپذیرها و در صدر همه برق خورشیدی تأمین کرده است ؟
قانون هوای پاک، مانند بسیاری از قوانین، برای اجرا نوشته نشده بود که اگر نیمی از این قانون اجرا میشد، به شرایط امروز دچار نبودیم. قوانینی که نوشته میشوند اما اجرا نمیشوند اختصاص به آلودگی هوا ندارند و ما قوانین بسیاری داشتیم که هوشمندانه نوشته شدند اما هرگز به اجرا در نیامدند و کسی هم بهخاطر آن مورد مواخذه قرار نگرفت.
امروز با اطمینان میتوان گفت قانون هوای پاک، یکی از بهترین قوانینی بود که در مجلس قانونگذاری جمهوری اسلامی به تصویب رسید اما بندهای مهم آن هرگز اجرا نشد و تنها بندی از این قانون که سالانه چندین بار اجرا میشود، بند سوم آن است که میگوید: «در مواقع اضطرار، سازمان حفاظت محیط زیست کشور با همکاری وزارت کشور و تصویب هیأتوزیران باید ممنوعیتها یا محدودیتهای موقت زمانی، مکانی و نوعی را برای پیشگیری از اثرات زیانبار و مقابله با منابع آلودهکننده هوا برقرار نماید و بلافاصله مراتب را از طریق رسانههای همگانی، به اطلاع عموم برساند.»
طی هشت سال گذشته، تقریباً همه بندهای مهم و موثر قانون هوای پاک به حال خود رها شد و متروک ماند اما همین بند، به دقت اجرا میشود و روز گذشته نیز اجرا شد و آن عبارت است از تعطیلی مدارس و دانشگاهها و ادارات که مشکلی را حل نمیکند.
امیدواریم نهادهایی که نظارت عالیه دارند، امروز که وضعیت هوای کشور به چنین شرایطی رسید، به افکار عمومی توضیح بدهند که چرا این قانون اجرا نشد و چه کسی مسئول است و چه باید کرد ؟
