شهلا منصوریه کارشناسان معتقدند ازدواج کودکان یکی از مصادیق نابرابری میان زن و مرد در هر جامعهای است. در جوامع سنتی این کهنهرسم نامناسب، ظاهرا تدبیری است برای محافظت از کودکان در برابر تعرض و سوءاستفادههای جنسی و یا تأمین رفاه اقتصادی کودک. والدینی که دخترکان معصوم خود را طبق سنتهای پوسیدهای مانند خونبس و […]
شهلا منصوریه
کارشناسان معتقدند ازدواج کودکان یکی از مصادیق نابرابری میان زن و مرد در هر جامعهای است. در جوامع سنتی این کهنهرسم نامناسب، ظاهرا تدبیری است برای محافظت از کودکان در برابر تعرض و سوءاستفادههای جنسی و یا تأمین رفاه اقتصادی کودک. والدینی که دخترکان معصوم خود را طبق سنتهای پوسیدهای مانند خونبس و نافبری و یا به ازای پول به عقد مردان بزرگسال در میآورند رسمی کهنه و به جا مانده از جهل که کودکان را قربانی فقر و معضلات اجتماعی و خشونتهای جنسی کرده است.
ازدواج دختران کم سن و سال را مدتی بود که به فراموشی سپرده بودیم اما چند ماهی می شود که روزنامه جمله این موضوع را در لیست سوژه های هفتگی خود قرار داده و به آن می پردازد. سوژه ای که در این عصر مدرنیته و گسترش شهرنشینی شاهد رواج ازدواج دختران زیر ۱۵ سال هستیم. آمار ازدواجهای کودکانه در کشور بیشتر میشود و به تبع آن، تعداد بیوه کودکها بیشتر. ازدواج در سنین کمتر از ۱۵ سال بسیار مشهود است، بچههایی که در دنیای کودکی یا بلوغ باید مسئولیت زندگی را بر اساس سنتهای پدر و مادران خود را بر دوش بکشند بدون اینکه اراده و اختیاری در این زمینه داشته باشند.
ازدواج ۴ درصد کودکان
در سنین ۱۰ تا ۱۴ سالگی
دستیار حقوق شهروندی معاونت رئیس جمهور در امور زنان و خانواده، با بیان اینکه موضوع کودک همسری موضوع جدیدی نیست و ریشه در سنت و رسوم کشور دارد گفت: زمانی بود که بستن کمربند ایمنی در کشور فرهنگ نبود، اما وقتی قانون افرادی را که کمربند نمیبستند جریمه کرد، کم کم فرهنگ نیز در جامعه جا افتاد. بنابراین این قانون است که فرهنگ را میسازد و نباید اول فرهنگ را بسازیم. با وضع قانون در جامعه فرهنگ نیز به وجود می آید.
شهناز سجادی با اشاره به برخی از گزارشهای مرکز تحقیقات سازمان ثبت احوال نیز تصریح کرد: به کودک همسری، ازدواج زودرس یا پیشرس نیز گفته می شود. بر اساس سرشماری سال ۸۵، ۶ درصد و در سال ۹۵، ۴ درصد ازدواجها بین ۱۰ تا ۱۴ سالگی صورت گرفته است. در سال ۹۵ سهم ازدواج دختران ۱۵ تا ۱۹ سال، ١٢.۵ درصد در ایلام، ٣٣.٢ درصد در خراسان رضوی و ١٣.٣ درصد در تهران به ویژه در مناطق حاشیهای بوده است.
به گفته این حقوق دان، همچنین نسبت تعداد دختران ازدواج کرده ۱۵ تا ۱۹ سال در کل کشور ۲۱ درصد است. این میزان در سنین ۲۰ و ۲۴ درصد به ۵۵ درصد میرسد. در سال ها ۱۳۳۵ تا ۶۵ نسبت زنان ازدواج کرده ۱۰ تا ۱۴ سال، ۳۴ درصد، سال ۷۵، ۱۸ درصد سال ۸۵، ١۶.۴ درصد و در سال ۹۰ و ۹۵ تا ۲۱ درصد رسیده است. که نشان مبدهد شاهد افزایش این دست ازدواجها هستیم.
وی با اشاره به الگوی همسرگزینی برای این کودکان نیز گفت: در برخی از مناطق این کودکان عمدتاً به ازدواج مردان با سنین بالا درمیآیند که منجر به آسیبهای اجتماعی از جمله فرار و خشونت خانگی میشود.
طلاق کودکان
طبق آمار در سال ۹۶، ۲۴۷ بار طلاق برای زنان ۱۳ سال اتفاق افتاده است، آماری که سجادی به آن اشاره می کند: رقم طلاق برای مردان ۱۵ ساله تنها ٧ مورد گزارش شده است. مجوز ازدواج با تشخیص دادگاه صالحه بوده، اما وجود مواردی که منجر به طلاق شدهاند نشان میدهد تشخیص دادگاه خیلی هم درست نبوده است.
از سوی دیگر به لحاظ فقهی حقوقی در صورتی که عقد همراه با رضایت نباشد باطل میشود. وی ادامه داد: اما به این نکته توجه نمیشود که اکثر این ازدواج ها با اکراه و اجبار بوده است. همچنین به لحاظ قانونی ورود بچههای زیر ۱۸ سال به تصرف در اموال، غیر عقلایی است. آنها باید ۱۸ ساله شوند یا از دادگاه حکم رشد بگیرد تا در مورد اموالشان اختیار داشته باشند. بازماندگی از تحصیل، بهداشت و…جان آنها را به خطر میاندازد. باید از پزشکان کمک بگیریم که توجه به فیزیولوژی کودکان، ازدواج آنها با چه موانعی رو به رو است. کنوانسیون حقوق کودک سن ۱۸ سالگی را برای کودکی در نظر گرفته است. همچنین صندوق جمعیت سازمان ملل ازدواج افراد زیر ۱۸ سال را کودک همسری مینامد. سازمان بهداشت جهانی نیز ۱۵ سالگی را برای تعیین سن کودکی در نظر گرفته است.
دلایل گرایش به ازدواج کودکان
فقر مالی و فرهنگی، اعتیاد و تبعیت از فرهنگ محلی از دلایل گرایش به سمت ازدواج کودکان است. دلایلی که نه تنها کارشناسان و حقوقدانان بلکه اکثریت مردم عامه نیز به آن اذعان دارند. براساس آخرین آمار یونیسف ۱۵۶ میلیون کودک در سنین کودکی ازدواج کردند. کودکان و به ویژه پسرانی که در سنین کودکی وارد مشاغل می شوند، از تحصیل باز می مانند. این مسئله یکی از چالشهای کشور ما و حتی جهان است به طوری که کودک همسری در آمریکا رتبه اول را دارد و ناقض حقوق کودک است.
سجادی ضمن تشریح برنامه های معاونت امور زنان رئیسجمهور در زنان و خانواده در مورد این طرح نیز گفت: بعد از رد شدن این طرح در مجلس، این طرح در شورای فقهی و حقوقی معاونت امور زنان در دستور شورا قرار گرفت و این معاونت بنا دارد که این مسئله به شکل یک لایحه بار دیگر مطرح شود. مهم نیست که سرنوشت این لایحه چه خواهد شد و مهم نیست که ممکن است باز هم رد شود. قرار نیست تمام مطالبات ما پاسخ داده شود اما باید آنقدر آنها را مطرح کنیم تا بالاخره اصلاحات صورت بگیرد. در این چند سال نیز بسیاری از قوانین اصلاح شده برای مثال در مورد بحث حضانت کودک، ارث و دیه زن و تا حدودی اصلاحات اتفاق افتاده است.
ازدواج ۴۰ هزار کودک ۱۰ تا ۱۴ ساله
طرح افزایش سن ازدواج، طرحی بود که از دو سال پیش در فراکسیون زنان مطرح شده بود و این موضوع یکی از دغدغههای اعضای این فراکسیون بوده است. نمایندگان زن مجلس در این زمینه تلاش های زیادی انجام دادند تا بتوانند این طرح را به تصویب برسانند. پروانه سلحشوری، با بیان اینکه در مجلس ششم حداقل سن ازدواج در کشور به ۱۳ سال برای دختران افزایش یافت معتقد است؛ اما تبصرههایی در این قانون گنجانده و باعث شد تا در ماهیت قانون امکان تخطی فراهم شود، به طوری که با رای دادگاه و اجازه پدر، دختر میتواند در هر سنی ازدواج کند و به این دلیل است که شاهد ازدواج دختران حتی در سنین ۹ تا ۱۳ سال هستیم.
این نماینده مجلس با تاکید بر اینکه ۵ درصد از ازدواج ها در سنین ۱۰ تا ۱۴ سالگی اتفاق می افتد تصریح کرد: این میزان حدود ۴٠ هزار نفر را در برمیگیرد. سلحشوری با بیان اینکه این کودکان قربانی، نه از کودکیشان و نه از بزرگسالی خود لذت نمیبرند اظهار کرد: طرح مذکور با توجه به شرایط کشور خودمان و موضوعات فرهنگی آن حتی ازدواج در سنین ۱۸ سال را مطرح نکرد، بلکه افزایش سن ازدواج به ١۶ سالگی را پیشنهاد کردهاست. همچنین این طرح خواستار ممنوعیت کامل ازدواج کودکان زیر سن ۱۳ سال شده و امکان ازدواج بین ۱۳ تا ۱۶ سالگی را منوط به نظر دادگاه، اجازه پدر و نظر پزشکی قانونی کرده است.
کودکان در حال قربانی شدن هستند
سلحشوری با بیان اینکه در حال حاضر از هر دو تا سه ازدواج یکی منجر به طلاق میشود توضیح داد: از مهمترین دلایل طلاق عدم درک مشترک زوجین حتی در سنین بالا است، پس چه طور از یک کودک توقع میرود که به درک مشترک در زندگی برسد؟ به نظر میرسد منفعت ملی را فدای روزمرگی ها میکنیم. شاید اگر کس دیگری این موضوع را مطرح کرده بود مخالفت نمیکردند. با این حال این مسئله نیاز جامعه است، چراکه کودکانی را میبینیم که در حال قربانی شدن هستند.
وی افزود: من حتی دلم برای جوانانی که آمادگی برای ازدواج دارند، اما نمیتوانند ازدواج کنند نیز میسوزد. این درحالیست که ما بر روی ۴۰ هزار کودکی که آمادگی برای ازدواج ندارند بیشتر از آن یک میلیون جوان که عقلشان میرسد و نابارور نیز نمیشوند برای فرزندآوری تاکید داریم. نباید لج و لجبازی کنیم چون عدهای گفتند ۱۳ سال با این طرح مخالف کنیم.
