فستیوال کوچه چیست؟
فستیوال موسیقی کوچه یک جشنواره موسیقی بومی-محلی است که هر ساله در بوشهر برگزار میشود. این جشنواره میزبان گروههای موسیقی محلی از سراسر ایران و تلاشی برای حفظ میراث خوانندگی و نوازندگی محلی است. اولین دوره این جشنواره در سال ۱۳۹۶ و همزمان با روز بوشهر (۱۸ اسفند) از تاریخ ۱۹ تا ۲۵ اسفند در بوشهر برگزار شد. این فستیوال یکبار نیز در بمبئی هندوستان در تاریخ ۹ سپتامبر ۲۰۱۸ با نام Koocheh culture Persian arts nights برگزار شدهاست.
«احسان عبدیپور» که از برگزارکنندگان این فستیوال است، گفتهاست: «فستیوال موسیقی کوچه کاملا مستقل بوده و بدون حمایت مالی از سوی هر شخص یا ارگانی برگزار میشود. در اساسنامه این فستیوال هیچ سود و دستمزدی برای برگزارکنندگان در نظر گرفته نشدهاست و بلیطفروشی تنها با هدف تأمین هزینههای برگزاری و پرداخت دستمزد گروههای موسیقی انجام شدهاست.» «محسن شریفیان»، نوازنده شناختهشده نیانبان و سرپرست گروه لیان نیز از افراد سرشناس در برگزاری و تاسیس این فستیوال است. در اساسنامه این جشنواره آمده است: «در كوچهها، مردم ترانه ميخوانند. ملوديهاي پسكوچههاي جهان، خويش يكديگرند، پارههايي از يك پيكر. فستيوال موسيقي كوچه، ميخواهد زمزمههاي زيرلب، ترانههاي پشت پنجرهها و آوازهاي آخر شب رهگذران پسكوچههاي همه خانههاي ايران و جهان را بشنود. تلاش دارد در روزهاي برگزارياش، موسيقي ناب را، ساده و بیتکلف، براي ارتقای زيستن انساني به گوش و قلب مخاطباني برساند كه هجوم صداهاي سطحي و نازل محاصرهشان كرده. فستيوال موسيقي كوچه، رويداديست كاملا مستقل كه به همت تعدادي هنرمند و هنردوست، هرساله، اسفندماه، در كوچهاي از كوچههاي بندر بوشهر برگزار ميگردد.»
چرا سروصدا شد؟
تاریخ برگزاری فستیوال کوچه که از ۵ تا ۱۰ اردیبهشت ذکر شده بود، نزدیک به شروع با شائبه لغو همراه شد. علت این لغو، هنجارشکنیهای مربوط به استقبال مردم از این فستیوال عنوان شد و کار به جایی رسید که ائمه جمعه استان و جمعی از تندرویان افراطی و مذهبی نیز اعتراضاتی علیه آن انجام دادند.
«حسن مصلح»، امام جمعه دشتستان، در خطبههای نماز جمعه گفت بود: فستیوال کوچه با شعار کاذب خیامخوانی و ترویج فرهنگ سنتی و اصیل بوشهر، بهانهای شده برای ترویج اختلاط، کشف حجاب و شکستن خطوط قرمز شرع و عرف. این کارها انسان را یاد عملکرد بنیاد فرح پهلوی میاندازد.
او افزود: سوال اینجاست که چگونه این برنامه در شهرستانی برگزار میشود که مدفن سردار رشید اسلام شهید رئیسعلی دلواری است؟ آیا برنامههایی که به بهانه ترویج فرهنگ بومی و محلی، موجبات اختلاط زن و مرد و کشف حجاب و فساد را فراهم میکند، در شأن مردم شریف این دیار است؟
تصاویری از برگزاری تظاهرات در حاشیه نماز جمعه بوشهر علیه برگزاری کوچه نیز در فضای مجازی منتشر شد که در دست معترضان پلاکاردهایی با شعارهایی چون «فستیوال نامشروع، مایه ننگ بوشهر!» و «استاندار بوشهر بخاطر بیحرمتی به امام صادق(ع) باید محاکمه شود» به چشم میخورد.
در مقابل، متولیان و برگزارکنندگان کوچه نیز با لحن شدید به اعتراضات تاختند. آنها در پی لغو برنامه در حساب رسمی اینستاگرام فستیوال با انتشار بیانیهای اعلام کردند: ما باختیم. بیهیچ خشم و طعنهای تبریک میگوییم به سمت برنده. برد هرزیست، ولی تبریک… تو نمیدانی زانو به زانو نشاندن آدم از آن سر ارومیه تا اینور کاشمر، تا آخرین خشکی قشم و منتهای اهواز و اراک و اصفهان یعنی چه. ما حالا تا آنجا که تن یک آدم جا بدهد شرمساریم… به هتلها و ایرلاینها رو میاندازیم که بیپنالتی مبالغ رزرو جا و پرواز را عودت دهند و اگر کسی دلش خواست علیرغم همهی اینها بیاید، ما و مردم لِنگهندارِ بوشهر، تمام وجودمان را خرج دلخوشی شما میکنیم. چهبسا فستیوال موسیقی کنار رفت که فستیوال آدمها از راه برسد؛ فستیوال مردم غریب، شریف و مقاوم ایران.
محسن شریفیان نیز ویدیویی در اینستاگرام منتشر کرد که در آن میگوید: کوچه تعطیلشدنی نیست. مگر ما در زمان بگیروببندهای کمیته انقلاب اسلامی در خانههایمان عروسی نگرفتیم؟ الان هم میگیریم. ما به بوشهر میآییم و از مهمانان پذیرایی میکنیم. کوچه، نیازی به مجوز شما نداشت. ما تنها احترام گذاشتیم. از پنجم اردیبهشت، درهای خانههای بوشهری بر روی مهمانان گشوده خواهد شد. چه بخواهید، چه نه، فستیوال کوچه در جریان است.
دولت پشت فستیوال کوچه درآمد
«محمدحسین زندویان»، سرپرست اداره کل فرهنگوارشاد اسلامی بوشهر طی گفتوگویی با ایسنا اعلام کرد که مجوز برگزاری این فستیوال صادر شده است و میتواند طبق قانون در تالار لیان برگزار شود.
زندویان گفت: در حقیقت این فستیوال قبلتر اصلا مجوزی دریافت نکرده بود که بخواهد لغو شود و اکنون پس از گذراندن مراحل قانونی توانسته است مجوز برگزاری را دریافت کند؛ به هر حال باید یک مجوز صادر شود که بعدا لغو شود، البته که مجوز پس از صدور لغو نمیشود.
«فاطمه مهاجرانی»، سخنگوی دولت نیز در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: احترام به شادیهای جمعی، بخشی از نگاه دولت به زیست فرهنگی جامعه است. از استاندار محترم بوشهر برای پیگیری فستیوال کوچه قدردانی میکنیم.
در نهایت نیز بالاخره کوچه کار خود را آغاز کرد و در اولین شب آن کنسرت حیدو روی عرشه کشتی گرندفری در ساحل بندر بوشهر برگزار شد.
چه بود و چه شد؟!
گفته میشود که برگزاری این دوره جشنواره با محدودیتهایی همراه است که نمیتوان گفت واقعیت است یا در حدود شایعه است. با این حال به قطع میتوان گفت که آنچه این جشنواره را به صدر اخبار رساند، همین مشاجرهها بود. اعتراضکنندگان به این جشنواره لازم است چند نکته را در نظر بگیرند. یکی اینکه برای برگزارکنندگان یک فستیوال مستقل بدون ریالی بودجه حمایتی، خیلی سخت است که بتوانند هیجانات مردم و شکل استقبال آنها را نیز کنترل کنند و اصلا در حدود وظایفشان نیست. پس اگر هنجارشکنی هم اتفاق افتاده، نباید به پای یک جشنواره اصیل با اهداف متعالی نوشته شود.
نکته دیگر اینکه اگر با این حرکات مسامحه میشد، شاید آنچه از آن به هنجارشکنی تعبیر میشود، امروز اصلا به گوش من و شما نمیرسید. پس این افراد با تندروی، ناخوداگاه به خدمت چیزی درآمدهاند که از آن بیزارند. دیگر اینکه گاهی باید ارزشها و ضروریات را با هم مقایسه کرد؛ آیا هنجارشکنی یک عده بهقدری غیرقابل تحمل است که خواهان از ریشه زدن جوانان و هنرمندان دغدغهمند موسیقی نواحی و اصیل کشور باشیم؟ با هر معیاری، آجر کردن نان جوانان موسیقی نواحی به بهانه هنجارشکنی، نمیارزد.
رواست که یک جوالدوز هم به کوچهایها بزنیم؛ درست است که تقویم برگزاری کوچه، یک روز پس از شهادت امام صادق(ع) برنامهریزی شده است، اما قطعا متولیان تجربه دارند و میدانند که از این جشنواره استقبال میشود. اینکه نمیتوان مراقب استقبال و هیجانات بود صحیح است اما اگر چند روز دیرتر این جشنواره برگزار میشد، تقارن با هیچ تاریخ مذهبی نداشت و بهتر میشد منازعات را مدیریت کرد. امید است جشنواره تا انتها بدون کشمکش مسیر خود را ادامه دهد و این اتفاقات خیرتی داشته باشد و آن هم بلند شدن صدای موسیقی محلی و نواحی بشود.
- نویسنده : سایه برین/ دبیر سرویس فرهنگ و اجتماعی
