قرعهای که بسیاری آن را آسانترین مسیر تاریخ فوتبال ایران در بزرگترین تورنمنت جهان میدانند اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این مسیر هموار واقعا میتواند تیم ملی را به موفقیت برساند یا اینکه صرفا یک تصور خوشبینانه است که زیر سایه انتقادهای فنی و بیاعتمادی گسترده هواداران پنهان مانده است.
مراسم قرعهکشی در حالی برگزار شد که تیم ملی ایران در سید دوم قرار داشت و همین موضوع احتمال یک گروه نسبتا مناسب را بالا میبرد. با این حال کمتر کسی باور داشت که تیم ملی با ترکیب بلژیک، مصر و نیوزیلند همگروه شود و چنین مسیری پیش رویش قرار بگیرد. بلژیک با وجود افت محسوس نسبت به سالهای اوج هنوز یکی از تیمهای قدرتمند اروپا است اما دو رقیب دیگر یعنی مصر و نیوزیلند از نظر سابقه و کیفیت فنی قابل مقایسه با حریفان سنتی ایران در جامهای جهانی گذشته نیستند. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران این گروه را بهترین فرصت تاریخ فوتبال ایران برای صعود بدون دردسر به مرحله حذفی میدانند.
نکته مهم در ساختار جدید جام جهانی این است که نخستین بار تعداد تیمها به ۴۸ رسیده و ۱۲ گروه چهارتایی شکل گرفته است. از هر گروه دو تیم مستقیم به مرحله یک سی و دوم نهایی صعود میکنند و علاوه بر آن هشت تیم برتر سوم نیز شانس صعود خواهند داشت. یعنی تیم ملی ایران نه تنها فرصت عبور از مرحله گروهی را دارد بلکه حتی اگر سوم هم شود باز هم امکان ورود به مرحله بعد برایش وجود خواهد داشت. این همان نکتهای است که بسیاری آن را برگ برنده ایران میدانند اما عدهای نیز معتقدند همین موضوع سطح توقعات را بالا برده و فشار روحی تیم ملی را سنگینتر خواهد کرد.
امیر قلعهنویی سرمربی تیم ملی در نخستین واکنش خود تلاش کرد روی معادله آسان بودن گروه تاکید نکند. او گفت که در فوتبال حریف ضعیف معنا ندارد اما در عین حال پذیرفت تیم ملی در مقایسه با سایر گروهها با شرایط بهتری روبهرو شده است. تلاش قلعهنویی برای کنترل موج خوشبینی کاملا قابل درک است چون تیم ملی در ماههای اخیر زیر ذرهبین انتقادات فنی قرار داشته و حتی برخی هواداران نسبت به ثبات فکری و تاکتیکی تیم ابراز تردید کردهاند. چنین فضایی باعث شده قرعه آسان بیشتر از آنکه به آرامش کمک کند به افزایش انتظار عمومی دامن بزند.
نگاهی دقیقتر به مسیر احتمالی ایران در مرحله حذفی نشان میدهد که خوشبینی برخی کارشناسان بیدلیل نیست. در صورت صدرنشینی تیم ملی رقیبش یکی از هشت تیم سوم برتر خواهد بود که نسبت به ساختار قبلی جام جهانی سطح دشواری مرحله حذفی را تا حد زیادی کاهش میدهد. اما از سوی دیگر ایران با حضور بلژیک در گروه امید زیادی به صدرنشینی ندارد و به همین دلیل سناریوی دوم گروهی محتملتر به نظر میرسد. در صورت صعود به عنوان تیم دوم ایران باید با تیم دوم گروه D روبهرو شود؛ گروهی که آمریکا، پاراگوئه و استرالیا در آن حضور دارند و برنده پلی آف اروپا نیز به آن اضافه خواهد شد. این ترکیب از نظر فنی فاصله زیادی با تیم ملی ایران ندارد و حتی سناریوی تکرار بازی ایران و آمریکا نیز یکی از احتمالات جذاب مرحله یک شانزدهم نهایی است.
فضای شبکه های اجتماعی به سرعت به دو قطب متضاد تقسیم شد. بخشی از کاربران معتقد بودند که این قرعه بهترین فرصت برای عبور از مرحله گروهی است و عدم صعود به منزله ناکامی بزرگ تلقی خواهد شد. اما بخش دیگری دیدگاهی کاملا متفاوت داشتند و تاکید میکردند که کیفیت فنی تیم ملی و سبک بازی آن به مراتب مهمتر از آسان بودن یا نبودن قرعه است. برخی حتی اشاره کردند که در گذشته نیز ایران در گروههای ظاهرا ساده نتوانسته عملکرد درخشانی ارائه دهد و در نهایت با حسرت حذف شده است.
این دوگانگی در افکار عمومی نکتهای کلیدی را روشن میکند. قرعه آسان نمیتواند عدم انسجام تاکتیکی یا ناهماهنگی ساختاری تیم ملی را پنهان کند. فوتبال مدرن نیازمند طرح بازی مشخص، انتقال توپ دقیق و توانایی مدیریت شرایط مسابقه است و بسیاری از منتقدان معتقدند تیم ملی ایران هنوز فاصله قابل توجهی تا این استانداردها دارد. با این حال شکی نیست که کیفیت فردی بسیاری از بازیکنان، تجربه حضور در جامهای جهانی گذشته و شناخت دقیق از فوتبال آسیایی و برخی تیمهای رقیب میتواند شانس ایران را بالا ببرد.
در این میان نکته مهم دیگری نیز وجود دارد. تیمهایی که در ظاهر ساده به نظر میرسند لزوما حریفان کمخطر نیستند. مصر با حضور محمد صلاح و چند مهره باکیفیت اروپایی پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک تیم خطرناک دارد و نیوزیلند نیز اگرچه از نظر تاریخی قدرت بزرگی محسوب نمیشود اما معمولا سازمان تیمی منسجمی دارد و در مسابقات بین قارهای بارها نشان داده که میتواند برای حریفان دردسر ایجاد کند. به همین دلیل سادهانگاری در ارزیابی رقبا اشتباهی است که نمیتوان در سطح جام جهانی مرتکب شد.
با وجود همه این مباحث آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد مدیریت ذهنی تیم ملی در ماههای پیش رو است. ایران در جام جهانیهای قبل بارها در گروههای به مراتب سختتر نمایشهای آبرومندانهای داشته و حالا فرصت دارد برای نخستین بار از مرحله گروهی با ساختار جدید به جمع سی و دو تیم برتر جهان برسد. رسانهها و هواداران نیز نقش مهمی در این مسیر دارند و میتوانند با ایجاد فضای منطقی و واقعبینانه انتظارات را از حالت احساسی خارج کنند.
در نهایت میتوان گفت تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ با مسیری مواجه شده که هم امیدآفرین است و هم پر از دامهای پنهان. صعود از این گروه سادهتر از گذشته است اما موفقیت در مراحل بعدی نیازمند برنامهریزی دقیق است. قرعه طلایی به تنهایی تضمینکننده موفقیت نیست اما فرصتی تاریخی پیش روی فوتبال ایران قرار داده و پرسش بزرگ این است که آیا تیم ملی میتواند این فرصت را تبدیل به سرنوشتسازی کند یا دوباره درگیر تکرار تجربههای تلخ گذشته
خواهد شد.
- نویسنده : مهسا حسینی
