حال دو گمان میتوان متصور بود؛ اینکه یا بحرانی که با آن مواجه شدهایم به شدت گسترده است یا اینکه دولتهای ایرانی معمولا پاک کردن صورت مسئله را بهتر میدانند.
از اتفاقاتی که سالجاری مدارس را چندینبار به تعطیلی کشاند، شیوع بیماری آنفولانزا بود. از آنجایی که آمار هیچ وقت در کشور ما مستند نیستند و نمیتوان به صورت علمی به آنها مراجعه کرد، نمیتوانیم دقیقاً بگوییم که شروع بیماری آنفولانزا چه مقدار خسارت مالی و جانی به دنبال داشته است؛ اما اینکه توانسته مدارس را به تعطیلی بکشاند، یعنی موضوع ساده اتفاق نیفتاده است. البته در مواردی تفکیک اینکه مدارس به علت شیوع آنفولانزا تعطیل میشوند یا اینکه سرمای هوا و یا حتی آلودگیهای جوی باعث آن شده است، مشکل بود؛ چون اتفاقی که نیمه دوم سال میافتد این است که گاهی اوقات تنها تعطیلیها اعلام میشوند و علت آن به جامعه گفته نمیشود. اما شیوع آنفولانزا در برخی موارد به عنوان علت معطل ماندن آموزش و فعالیتهای اقتصادی در کشور عنوان شد.
همچنین شهریورماه بود که قیمت واکسنهای آنفولانزا هم اعلام شد؛ قیمتی نزدیک به یک میلیون تومان که ابداً هزینه راحتی برای خانوادههای ایرانی نبود که بتوانند خود را در برابر این بیماری ایمن کنند. گرانی واکسن از یک سو و شیوع گسترده آن از سوی دیگر اعث شده نگرانیها نسبت به بازگشت به روزهای کرونایی در ذهن جامعه تقویت شود.
بازگشت ناگهانی یک سویه قدیمی آنفلوآنزا
آمیتیس رمضانی رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور با اشاره به شیوع گسترده آنفلوآنزا در سال جاری هشدار داد: مصرف بیرویه و خودسرانه آنتیبیوتیک نهتنها کمکی به درمان آنفلوآنزا نمیکند، بلکه خطر عوارض شدید و گسترش مقاومت میکروبی را افزایش میدهد.
وی با اشاره به وضعیت آنفلوآنزای امسال در دنیا گفت: در سالهای گذشته بیشتر با سویه H1N1 مواجه بودیم، اما امسال پس از چندین سال، بهطور ناگهانی سویه H3N2 غالب شده است و از آنجا که جمعیت جهانی طی سالهای اخیر کمتر با این سویه در تماس بودهاند، ایمنی عمومی نسبت به آن پایینتر است و همین موضوع باعث شده شدت بیماری و تعداد موارد ابتلاء افزایش پیدا کند.
به گفته رمضانی،؛ کاهش ایمنی جمعی بهویژه در کودکان که در گذشته کمتر با این ویروس مواجه شدهاند، منجر به افزایش موارد بستری و حتی فوت شده است که نشاندهنده اهمیت و جدی بودن این سویه از آنفلوآنزا است.
وی تأکید کرد: آنفلوآنزا یک بیماری ویروسی است و درمان آن آنتیبیوتیک نیست و علائمی مانند تب بالا، بدندرد، ضعف شدید و علائم پر سر و صدا، بخشی از روند طبیعی بیماری آنفلوآنزا هستند و بههیچوجه نشاندهنده نیاز به مصرف آنتیبیوتیک نیستند.
رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور گفت:
درمان مؤثر آنفلوآنزا مستلزم شروع داروی ضدویروس در ۴۸ ساعت ابتدایی بروز علائم است و تأکید ما این است که بهویژه در کودکان، با مشاهده علائم جدی تنفسی، مراجعه سریع به پزشک انجام شود تا درمان ضدویروسی بهموقع آغاز شود.
وی توضیح داد: تنها زمانی مصرف آنتیبیوتیک توصیه میشود که در سیر بیماری آنفلوآنزا، عفونت باکتریایی ثانویه اضافه شود؛ بهعنوان مثال زمانی که پس از بهبود نسبی، دوباره تب بالا برمیگردد یا علائمی مانند ترشحات چرکی زردرنگ از بینی، سرفههای خلطدار زرد، برونشیت یا ذاتالریه ایجاد میشود.
رمضانی هشدار داد: مصرف غیرضروری آنتیبیوتیکها نهتنها فایدهای ندارد، بلکه میتواند عوارضی مانند تهوع، استفراغ، اسهال، واکنشهای آلرژیک، کهیر، خارش پوستی و در موارد شدید، شوک آنافیلاکسی ایجاد کند؛ واکنشی که حتی میتواند کشنده باشد و در برخی موارد نادر، عوارض شدیدتری مانند تخریب پوست و عضلات نیز گزارش شده است.
وی افزود: بدن انسان بهطور طبیعی دارای تعادل بین باکتریهای مفید و مضر است و مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها این تعادل را برهم میزند، باکتریهای مفید را از بین میبرد و زمینه رشد باکتریهای مقاوم و مهاجم را فراهم میکند.
رئیس انجمن متخصصین عفونی کشور با اشاره به تهدید جهانی مقاومت میکروبی گفت: دنیا امروز مقاومت میکروبی را یکی از بزرگترین تهدیدهای سلامت میداندو این بحران برخلاف کرونا پر سر و صدا نیست و به همین دلیل به آن پاندمی خاموش گفته میشود، اما بهتدریج در حال از بین بردن اثربخشی آنتیبیوتیکها است.
وی تأکید کرد: آنتیبیوتیکها باید برای عفونتهای جدی و کشنده مانند عفونت مغز، قلب، خون، کلیهها و عفونتهای شدید ادراری حفظ شوند؛ نه برای سرماخوردگی و آنفلوآنزا. در غیر این صورت، در آینده حتی برای عفونتهای ساده ناچار به استفاده از آنتیبیوتیکهای بسیار گران، کمیاب و پرعارضه خواهیم شد.
آنفولانزا در ایران افزایشی است
به گفته علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، روند ابتلا به آنفلوآنزا «همچنان افزایشی است و پیشبینیها نشان میدهد موج فعلی احتمالاً تا اواخر بهمن یا اسفندماه ادامه خواهد داشت.»
آقای رئیسی همچنین گفت: «بیشترین میزان ابتلا در سنین مدرسه گزارش شده است. رئیسی تأکید کرد که حضور دانشآموز بیمار در محیطهای بسته مانند کلاس درس میتواند منجر به انتقال گسترده و حتی تعطیلی کلاسها شود.»
هفته پیش در اوج آلودگی هوا که مراکز آموزشی در بسیاری از استانها تعطیل شدند و کارمندان دورکاری کردند، علت تعطیلی مدارس و دانشگاهها در چند استان از جمله زنجان، سیستان و بلوچستان، و گیلان شیوع آنفلوآنزا اعلام شد.
به گفته دکتر مینو محرز، استاد بیماریهای عفونی، «با اینکه مرگومیر این ویروس بالا نیست اما سرعت سرایت آن بسیار زیاد است. بهترین راه جلوگیری از گسترش ویروس، تعطیلی مدارس است.»
به گفته مقامهای بهداشتی ایران، نوع جدیدی از ویروس آنفلوآنزا که در واکسن امسال وجود ندارد بهسرعت در حال شیوع است.
براساس معیارهای طبی و آماری، واکسن آنفلوآنزا هر سال بر اساس شایعترین گونههای آن سال تهیه میشود اما کارشناسان در ایران میگویند چون گونه جدید در تابستان ظهور کرده و چند جهش داشته است بنابراین این گونه در واکسن امسال پوشش داده نشده است.
مقامهای بهداشتی در ایران میگویند: «شرایط آبوهوایی سرد، کاهش بارندگی و افزایش تجمعات، سبب شده است موج کنونی آنفلوآنزا نسبت به سالهای گذشته گستردهتر باشد.»
برای عبور از بحرانها قطعاً باید آموزش صحیح به جامعه داده شود. اینکه فرهنگسازی مقابله با اتفاقات غیرقابل پیشبینی را داشته باشیم، قطعاً مهم و ضروری است؛ اما تنها با صرف یادگیری و تجربه نمیتوان مثلاً در برابر شیوع یک بیماری همانند آنفولانزا ایستاد. حتی میتوان نتیجه گرفت که یکی از دلایل شیوع گسترده آن و قربانی گرفتنهای احتمالی متعددش همان گرانی واکسن بود.
درمان شدن هم به اندازه خود هزینه دارد؛ هم برای مردم و هم برای دولت صرف انرژی و بودجه و همراه خواهد داشت. پس اگر قرار باشد که یک اتفاق را به شکل ریشهای حل کنیم، اتفاقا باید قیمت واکسن کاهش پیدا میکرد تا جامعه خود را ایمن کرده به امروز شاهد گستردگی شیوع این بیماری در کشور نباشیم.
