دبیر سرویس فرهنگ و اجتماعی تقابل میان دین و سنت‌های ایرانی و تمدن کهن کشور، از اساس دارای اشکال است. چنانچه زمینه‌های ظهور و بروز هرکدام را بررسی کنیم درخواهیم یافت که نه هیچکدام نافی دیگر است و نه مانع تحول و پیشرفت دیگری. حتی در مواردی کمک کردن این دو مولفه به یکدیگر اتفاق افتاده اما اینکه هرکدام سد راه هم شودند، در هیچکدام از مراحل اجتماعی ایران به چشم نخورده است.