قطعا فرهنگسازی، یکی از راهکارهای مهم برای مقابله با انواع بحرانهاست اما دارای تبصرههای گوناگون است و بستگی به هزار مسئله دارد. به عنوان مثال، پویش «دو درجه کمتر» را مثال میآوریم. این پویش با هدف تامین منابع گازی برای اقصینقاط کشور توسط رئیسجمهور مطرح شد و همانطور که از نام آن پیداست، جامعه را ترغیب میکرد که هرکس به اندازه دو درجه، دمای محیط خود را سردتر کند و مطرح شدن آمار و ارقامی در این خصوص که همین اندکاندکها چقدر میتواند در مقایس گسترده راهگشا باشد. البته در نهایت امر با استناد به همین آمار و ارقام، تغییرات شگرفی در میزان مصرف گاز کشور مشاهده شد و سپاسگزاری مسئولین و متولیان را به دنبال داشت.
پویش «نه به تصادف» نیز با همین هدف ایجاد شد. ذکر چند نکته ایمنی در زیرمجموعه این پویش و تشویق جامعه به رعایت کردن آنها، از مولفههای پویش بود. هم دو درجه کمتر و هم نه به تصادف، آثار و نتایج درخور توجه فراوانی داشتند و منکر دغدغهمندی مسئولان و همکاری مردم در پیشبرد اهداف این دو پویش نیستیم اما آنچه بسیار حائز اهمیت است این است که آیا فقط پویش و چالش و فرهنگسازی، برای حل ابربحرانهایی چون تصادفات گسترده و کمبود گاز کافی است؟ پرواضح است که اینگونه نیست. مثلا در سالجاری، جامعه انتظار دارد که آثار و نتایج دغدغه و نگرانی مسئولان درخصوص کمبود گاز در کشور را ببیند. یعنی اگر سال ۱۴۰۳ کشور با بحران گاز روبهرو شد، قطعا در سال ۱۴۰۴ دیگر باید از مردم دو درجه کمتر نخواهد. یا تا زمانی که جادهها ناایمن هستند، قوانین راهنماییورانندگی نیازمند اصلاح است، خودروی ملی یا ارابه مرگ زیر پای مردم است و امثالهم، «نه به تصادف» پاسخگوست؛ اما شرایط را ایدهآل نخواهد کرد. حال از جایی که گویا همکاری مردم در روند اجرای پویشها به مذاق مسئولان خوش آمده، در راستای مدیریت مصرف آب نیز فرهنگسازی را ارجح دانسته و تلاش دارند با تذکرات مکرر جامعه را نسبت به خطر پیشرو آگاه کنند. اتفاقا جامعه به اندازه کافی آگاه است و استرس جیرهبندی آب به مجموعه استرسهایش هم اضافه شده است؛ مهم این است که تمهیدات مقابله با این کمآبی چیست. از مصادیق مبارزه با بحران کمآبی به وسیله ابزار فرهنگسازی، اصلاح تعرفههای مصرف آب است.
براساس اعلام وزارت نیرو، بهای آب شرب در سال ۱۴۰۴ به گونهای تعیین شده است که محاسبه آببهای مشترکان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی کشور تا سقف الگوی مصرف، رایگان، مشترکان دیگر تا سقف الگوی مصرف به صورت یارانهای و مشترکان پرمصرف تا دوبرابر الگوی مصرف با یارانه کمتر و در نهایت مشترکان بدمصرف به صورت غیریارانهای و بر اساس الگوی افزایش پلکانی انجام شود.
با توجه به شرایط خشکسالی، محدودیت منابع آبی کشور و لزوم مدیریت مصرف و صرفهجویی، بهای آب مصرفی مشترکان نسبت به دوره قبل به طور متوسط ۲۸ درصد رشد داشته است اما با توجه به تمهیدات اتخاذ شده و به منظور حمایت از اقشار آسیبپذیر و تشویق شهروندان خوشمصرف، مشترکان در صورت کاهش مصرف میتوانند از افزایش قبوض آببهای خود جلوگیری کنند؛ به گونهای که مشترکان بالای الگوی مصرف تنها با ۲۰ درصد صرفهجویی در مصرف آب، بیش از ۲۰ درصد کاهش مبلغ قبض خواهند داشت.
محتملترین پروژه جبران کمآبی کشور، خط لوله فولادی ۱۸۰۰ میلیمتری قدیمی که در دهه هفتاد برای انتقال آب شرب از طالقان به استانهای تهران و البرز اجرا شد است که بهدلیل عبور از مناطق صعبالعبور، شهرها، روستاها و رودخانههای متعدد، با چالشهای نگهداری، تعمیرات و هزینههای بالا مواجه شده است. همچنین، بهرهبرداری بیش از ۲دهه با حداکثر ظرفیت طراحی این خط، منجر به خوردگی شدید و استهلاک بالا شده که امکان بازسازی اساسی را محدود کرده است.
از همان ابتدای مطالعات خط لوله فولادی در سالهای دهه ۶۰ مقرر شده بود که خط دومی نیز در کنار خط ۱۸۰۰ میلیمتری اولیه ساخته شود، اما به دلیل کمبود اعتبار و برخی ملاحظات دیگر این کار انجام نشد. اکنون اجرای این خط، بهعنوان یک پروژه راهبردی مطرح است که تکمیل و بهرهبرداری از آن با سالها تأخیر مواجه بوده است. در سالهای اخیر این پروژه به منظور تکمیل و بهرهبرداری از شرکت آب منطقهای تهران به شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران واگذار شد تا این شرکت توانمند در اجرای پروژههای بزرگ آبی، این طرح استراتژیک و مهم برای تأمین آب تهران را تکمیل کند.
در شرایطی که تهران با یکی از خشکترین سالها مواجه است و دو سد مهم تأمین آب تهران در شرق (لتیان) و غرب (کرج) تقریبا خشک شدهاند و زیر ۱۰ درصد ذخیره آبی دارند؛ اجرای این طرح مهم برای استفاده از ذخایر آبی سد طالقان برای تأمین آب تابستانه تهران بسیار حائز اهمیت است. به گزارش تسنیم، پیشرفت اجرایی پروژه خط انتقال دوم آب طالقان به تهران به ۴۴درصد رسیده و کار شبانهروزی برای تکمیل آن درجریان است. «محمد جوانبخت»، معاون وزیر نیرو در امور آب و ابفا در این خصوص گفت: مقرر شده شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران تا پایان خرداد ماه سالجاری این طرح را تکمیل کند.
با تمام اینها، کشوری که در دریا غوطهور است و از شمال و جنوب با آب احاطه شده و نزدیک به نیمی از استانهایش منابع آبی دارند، در اولین قدم قطعا باید به فکر شیرین کردن آبهای خود باشد و البته محدودیتهای نیل به این هدف، بیشک فراوان و غیرقابلانکار است و شمردن آنها هدف اصلی این متن نیست؛ اما باید توجه داشت وقتی کسی بیمهابا آب فرصت میکند و در برابر تذکرات، این موضعگیری را دارد که بهایش را پرداخت خواهد کرد، اگر هزینه آببهایش صددرصد هم افزایش پیدا کند، آن را پرداخت خواهد کرد. پس اگرچه این تنبیهها و تشویقها خالی از اثر نیست، اما باید به شکل زیرساختی برای آنها تمهیدی اندیشید.
- نویسنده : سایه برین/ دبیر سرویس فرهنگ و اجتماعی
