این تأثیرات، که گاهی بهطور مستقیم و گاهی از طریق اصلاحات و راهبردهای مالی واتیکان به وقوع میپیوندند، به وضوح در تغییرات بازارهای جهانی و حتی جفت ارزها مشاهده میشود. همانطور که در فیلم “کد داوینچی” شاهد بودیم، واتیکان به عنوان یک قدرت پنهانی در سیاست جهانی عمل میکند، جایی که تصمیمات آن میتواند تأثیرات گستردهای بر افکار عمومی و اقتصاد جهانی داشته باشد. در این زمینه، پاپها همواره در موقعیتی قرار دارند که نه تنها مسائل مذهبی بلکه استراتژیهای اقتصادی کلیدی را نیز هدایت میکنند، که تأثیراتش در بازارهای مالی جهانی غیرقابل انکار است.
در همین راستا، فیلمهایی همچون “آرزوهای پاپ” (The Two Popes) و “پاپ جدید” (The New Pope) نیز به خوبی نشان میدهند که واتیکان چگونه به عنوان یک نهاد با قدرت نرم و اقتصادی عظیم در معادلات جهانی حضور دارد. این فیلمها به ما یادآوری میکنند که واتیکان همواره فراتر از یک نهاد مذهبی است و در پشت پرده تحولات سیاسی و اقتصادی، از جمله بحرانها و چالشهای جهانی، نقش حیاتی ایفا میکند. اگرچه این آثار به سبکهای مختلفی به روایت داستان میپردازند، اما همگی بر قدرت پنهان و تصمیمات استراتژیک پاپها تأکید دارند که میتواند تأثیرات بزرگی بر دنیا داشته باشد.
در آوریل ۲۰۲۵، با درگذشت پاپ فرانسیس، رهبر ۱.۴ میلیارد کاتولیک جهان، موجی از تأثیرات اقتصادی، ژئوپولیتیکی و فرهنگی در سراسر جهان به راه افتاد. این رویداد نهتنها یک فقدان معنوی بود، بلکه بازارهای مالی جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داد.
پاپ فرانسیس، با اصلاحات گستردهای که در ساختار مالی واتیکان انجام داد، از جمله تمرکز بر سرمایهگذاریهای اخلاقی و پایدار، نقش مهمی در جهتدهی به سرمایهگذاریهای کلیسا ایفا کرد. در سال ۲۰۲۳، اداره اموال کرسی مقدس (APSA) تحت رهبری او، بازدهی نزدیک به ۴۶ میلیون یورو از سرمایهگذاریهای خود به دست آورد، که نشاندهنده افزایش بیش از ۴۰٪ نسبت به سال قبل بود .
با مرگ او، نگرانیهایی درباره آینده استراتژیهای مالی واتیکان و تأثیر آن بر بازارهای جهانی به وجود آمد. سرمایهگذاران با دقت به دنبال نشانههایی از تغییر در سیاستهای مالی کلیسا بودند، به ویژه در زمینه سرمایهگذاریهای اخلاقی که پاپ فرانسیس بر آن تأکید داشت.
همچنین، برنامههای یوبیل ۲۰۲۵، که انتظار میرفت میلیونها زائر را به رم جذب کند و درآمد قابل توجهی برای اقتصاد محلی ایجاد کند، تحت تأثیر این رویداد قرار گرفت در این میان، بازارهای مالی نیز واکنش نشان دادند. نوسانات در جفت ارزهایی مانند یورو/دلار و یورو/فرانک سوئیس مشاهده شد، زیرا سرمایهگذاران به دنبال داراییهای امنتر بودند. همچنین، سهام شرکتهای فعال در صنعت گردشگری ایتالیا کاهش یافت، که نشاندهنده نگرانیها درباره تأثیرات اقتصادی مرگ پاپ بود.
یوبیل ۲۰۲۵ و پیامدهای اقتصادی مرگ پاپ فرانسیس
یوبیلهای مقدس (Holy Jubilee Years) در کلیسای کاتولیک، سنتی دیرینه دارند که هر ۲۵ سال یکبار برگزار میشود و میلیونها زائر و گردشگر مذهبی را از سراسر جهان به رم و واتیکان میکشاند. یوبیل ۲۰۲۵ به طور ویژهای مورد انتظار بود و دولت ایتالیا و واتیکان پروژههای بزرگی را برای آمادهسازی آن آغاز کرده بودند.
طبق پیشبینیها، انتظار میرفت بین ۳۰ تا ۳۵ میلیون زائر در طول سال ۲۰۲۵ وارد رم شوند که درآمدی حدود ۵ تا ۵.۵ میلیارد یورو برای اقتصاد محلی ایجاد میکرد. این رقم شامل درآمدهای مستقیم از هتلها، رستورانها، حملونقل، فروشگاههای سوغاتی، موزهها و خدمات دیگر بود.
علاوه بر آن، دولت ایتالیا بودجهای بالغ بر ۱.۸ میلیارد یورو برای بهبود زیرساختهای شهر رم اختصاص داده بود که شامل پروژههای نوسازی خیابانها، توسعه خطوط مترو، بازسازی مکانهای تاریخی، افزایش ظرفیت فرودگاه فیومیچینو و تجهیز امکانات رفاهی جدید میشد.
با این حال، درگذشت ناگهانی پاپ فرانسیس در آوریل ۲۰۲۵، موجی از نگرانیها را در میان مسئولان برگزاری یوبیل، فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و مدیران پروژههای شهری ایجاد کرد.
پاپ فرانسیس به عنوان یک رهبر کاریزماتیک، نقش مهمی در پیشبرد یوبیل ۲۰۲۵ داشت و بخش عمدهای از موفقیت تبلیغات بینالمللی و بسیج منابع به نفوذ شخصی او بستگی داشت.
تأثیرات اقتصادی ملموس مرگ پاپ فرانسیس:
۱. کند شدن پروژههای زیرساختی:
با مرگ پاپ، برخی پروژههای حیاتی نوسازی رم متوقف یا دچار کندی جدی شدند. به طور خاص، پروژههای مترو خط C رم و بازسازی منطقه باستانی “فورو رومانو” که قرار بود تا پیش از یوبیل به بهرهبرداری برسند، با تأخیر چندماهه روبرو شدند.
۲. افزایش ریسک مالی پروژهها:
بازار اوراق قرضه شهرداری رم که برای تامین مالی پروژههای یوبیل صادر شده بود، شاهد افزایش بازدهی شد. تحلیلگران بلومبرگ اعلام کردند بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله رم پس از اعلام خبر مرگ پاپ، در عرض دو هفته حدود ۴۵ واحد پایه (basis points) افزایش یافت که نشانگر افزایش نگرانی سرمایهگذاران نسبت به توان بازپرداخت و موفقیت مالی پروژهها بود.
۳. کاهش احتمالی درآمد گردشگری:
با مرگ پاپ، جذابیت مذهبی یوبیل تا حدی تضعیف شد و پیشبینی شد که تعداد زائران ممکن است ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش یابد. به جای ۳۵ میلیون نفر، تخمینهای جدید ارقام بین ۲۲ تا ۲۶ میلیون زائر را مطرح کردند. این کاهش میتواند بین ۱.۵ تا ۲ میلیارد یورو درآمد بالقوه از دست رفته برای اقتصاد رم به همراه داشته باشد.
۴. اثر بر بازارهای مالی:
سهام شرکتهای فعال در صنعت گردشگری ایتالیا، مانند هلدینگهای مدیریت هتلها و خطوط هواپیمایی داخلی، در هفتههای پس از مرگ پاپ به طور میانگین بین ۳ تا ۵ درصد کاهش قیمت داشتند.
برای نمونه، سهام شرکت ENIT (آژانس ملی گردشگری ایتالیا) که انتظار داشت از یوبیل سود کلانی ببرد، پس از انتشار خبر مرگ پاپ حدود ۴.۲٪ افت کرد.
با نگاهی به تاریخ قرن بیست و یکم، درمییابیم که مرگ پاپها نه تنها رویدادهای مذهبی، بلکه تحولات اقتصادی و سیاسی مهمی را نیز رقم زدهاند هر بار که پاپی در واتیکان چشم از جهان فرو میبندد، لرزشی در بازارهای مالی جهانی احساس میشود. مرگ پاپ ژان پل دوم در سال ۲۰۰۵، با وجود هزینههای سنگین برگزاری مراسم، رونقی بیسابقه به اقتصاد رم و موزههای واتیکان بخشید. در سال ۲۰۲۲، درگذشت پاپ بندیکت شانزدهم، هرچند مستقیماً بازارها را تکان نداد، اما بار دیگر نقش واتیکان در دیپلماسی جهانی و ثبات اقتصادی اروپا را برجسته کرد. آوریل ۲۰۲۵، با خاموش شدن نفسهای پاپ فرانسیس، نگرانیهایی تازه پیرامون آینده سرمایهگذاریهای اخلاقی کلیسا و موفقیت مالی پروژههای عظیم یوبیل شکل گرفت. زمان آن فرا رسیده تا نقش پاپها در تغییر معادلات اقتصادی جهان را به شکلی مختصر بررسی کنیم.
مرگ پاپ ژان پل دوم (۲۰۰۵)
درگذشت پاپ ژان پل دوم در آوریل ۲۰۰۵، هزینهای بالغ بر ۷ میلیون یورو برای واتیکان در پی داشت. با این حال، افزایش چشمگیر زائران و گردشگران به رم موجب شد تا موزههای واتیکان درآمد بالایی کسب کنند و در نهایت، واتیکان در آن سال سودی معادل ۹٫۷ میلیون یورو بهدست آورد .
افزایش گردشگری مذهبی و درآمد غیرمنتظره
اما نکتهی جالب اینجاست که همین رویداد، موجی از گردشگری مذهبی بیسابقه را به راه انداخت. میلیونها نفر از سراسر جهان برای حضور در مراسم تشییع جنازه، زیارت مقبره پاپ و ادای احترام به او به رم سفر کردند.
این افزایش شدید در تعداد زائران باعث شد:
هتلها و اماکن اقامتی رم به سرعت رزرو شوند و قیمتها چند برابر گردد.
رستورانها، فروشگاههای سوغاتی، خطوط هوایی و تاکسیها شاهد رشد چشمگیر درآمد شوند.
موزههای واتیکان، کلیسای سنپیتر و سایر اماکن مذهبی رکورد بازدیدکننده ثبت کنند.
تنها موزههای واتیکان در سال ۲۰۰۵ توانستند بخش قابل توجهی از هزینههای مراسم را با افزایش فروش بلیت و فروشگاههای داخلی جبران کنند.
مرگ پاپ بندیکت شانزدهم (۲۰۲۲)
پاپ بندیکت شانزدهم (نام اصلی: جوزف راتزینگر)، که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۳ به عنوان رهبر کلیسای کاتولیک فعالیت کرد، اولین پاپ در ۶۰۰ سال گذشته بود که به صورت داوطلبانه از مقام خود استعفا داد.
او پس از استعفا عنوان “پاپ بازنشسته” را داشت و در صومعهای در واتیکان زندگی میکرد تا اینکه در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۲ درگذشت.
از آنجا که پاپ بندیکت در سالهای پایانی عمر خود نقشی رسمی و اجرایی در کلیسا نداشت، انتظار نمیرفت که مرگ او واکنش شدیدی در بازارهای مالی یا اقتصاد داشته باشد.
تأثیر سخنرانیهای پاپ بر بازارها
بررسی دادههای تاریخی نشان میدهد که سخنرانیهای پاپها در نهادهای بینالمللی، اغلب با واکنش مثبت بازارهای مالی همراه بوده است. نمونه بارز آن، سخنرانی پاپ بندیکت شانزدهم در سازمان ملل در سال ۲۰۰۸ بود که همزمان با آن، شاخص S&P 500 رشدی ۱.۸ درصدی را تجربه کرد. تحلیلگران این حرکت را به تقویت امیدواریها نسبت به ثبات جهانی نسبت دادند. چنین رویدادهایی بار دیگر قدرت نرم واتیکان را در تأثیرگذاری بر احساسات سرمایهگذاران جهانی برجسته میکند.
دیدگاههای اقتصادی پاپها
پاپ فرانسیس در سال ۲۰۱۸ بازار مشتقات مالی را “بمب ساعتی” توصیف کرد و نسبت به خطرات آن هشدار داد. همچنین، پاپ بندیکت شانزدهم در سال ۱۹۸۵ در مقالهای به نام “اقتصاد بازار و اخلاق” پیشبینی کرد که فقدان اخلاق میتواند به فروپاشی قوانین بازار منجر شود.
شبکههای مالی واتیکان:
آنچه که حائز اهمیت است، این است که خود واتیکان یکی از قدیمیترین بانکهای جهان یعنی «بانک مؤسسه امور دینی (IOR)» را دارد که با شبکههای مالی جهانی در ارتباط است. هرچند نقش مستقیم اقتصادیاش به اندازه بانکهای بزرگ دنیا نیست، اما اهمیت نمادین و واقعی خود را حفظ کرده است.
در پایان، همانطور که از ابتدای این روایت دیدیم، نفوذ واتیکان در جهان امروز فراتر از دیوارهای مذهبی است؛ صدایی که میتواند موجی در افکار عمومی و لرزشی در شاخصهای جهانی ایجاد کند.
در جهانی که سیاست و اقتصاد گره خورده به تصمیمات پشت درهای بسته است، پاپها همچنان بازیگرانی بیصدا اما قدرتمند در صحنه مالی جهان باقی ماندهاند. نوسانات بازار پس از مرگ یا سخنرانیهای آنان، نشان میدهد که اعتماد یا تزلزل سرمایهگذاران میتواند از سادگی یک جمله مذهبی آغاز شود. درست مثل فیلم The Two Popes که کشمکشهای پشت پرده واتیکان را به تصویر میکشد، اقتصاد جهانی نیز از حرکتهای آرام اما عمیق این نهاد اثر میپذیرد. پاپها نه تنها روح ملتها را هدایت میکنند، بلکه گاه نبض بازارهای مالی را هم در دست دارند.
- نویسنده : سید علیرضا قیومی کارشناس ارشد علوم ارتباطات و رسانه - تحلیل گر بازارهای مالی
