روز ملّی گندم و نان و ضرورت حکمرانی تفکر سیستمی غلات
روز ملّی گندم و نان و ضرورت حکمرانی تفکر سیستمی غلات
روز ۳۱ فروردین در تقویم رسمی کشور، روز ملی گندم و نان نام‌گذاری شده است و چه نکو خواهد بود که در این روز بزرگ، هم‌پیمان با ابر و باد و مه و خورشید و فلک، شکرگذار و قدرشناس خالقی باشیم که مهم‌ترین مائده آسمانی را بر سفره مردم قرار داد. روز ملی گندم و نان، بزرگ‌ترین رویداد فرهنگی در زنجیره راهبردی و حیاتی، تأمین و توزیع گندم، آرد و نان است که همه نگاه‌ها را به خود و صنایع مرتبط با این حوزه معطوف ساخته است.

در این مجال مشتاقم با توجه به تجربه و تحقیقاتی که در این حوزه داشتم و با شناسایی نقاط قوت، ضعف، تهدید و فرصت، به مدلی اشاره کنم که شاید تا کنون با چنین رویکردی برای این زنجیره گفته نشده بود. بیش از چهار دهه مدیریت سنتی و جزیره ای بر این زنجیر انباشتی از نارضایتی هم گندم کار، آسیابان، نانوا و دولت و هم مردم به خاطر بی کیفتی نان سفره شان، جز هدر رفت سرمایه ملی هیچ ارزش افزوده ای به همراه نداشته است ؛ اما مدلی که من به آن باور دارم می‌تواند یک منشا برای حل مسائل این حوزه باشد. بدون تردید، امنیت غذایی، زیربنای امنیت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دولت‌ها و کشورها و از ارکان حکمرانی خوب و عادلانه است. امنیت غذایی، زمانی به دست می‌آید که همه مردم همواره به غذای کافی، سالم و حلال، دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و این غذا، نیازهای فرد برای یک زندگی سالم و فعال را فراهم می‌نماید؛ رویکردی که مبتنی بر مدیریت نوین و گفتمان جدیدی است که بر این زنجیره طلایی حاکم است و میان تمامی حلقه‌های به هم پیوسته آن، اعم از گندم‌کاران، سیلوداران، آسیابان‌ها و نانوایان تا کانون‌های تصمیم‌گیری، دستگاه‌های سیاست‌گذار، تشکل‌های صنفی، شرکت‌های دانش بنیان و تولیدکنندگان ماشین‌آلات این صنعت، می‌بایست «رویکرد و تفکر سیستمی» بر تمام اجزا و عناصر این زنجیره، حاکم و لازم شود و هر حلقه و فرآیندی باید در این مسیر به ارزش محصول و خدمات بیفزاید تا مزیت رقابت‌پذیری و ارتقای کیفیت و رضایتمندی عمومی فراهم شود. «تفکر سیستمی» و «تئوری همکاری» دو اکسیر گران‌بها و ارزش‌آفرین برای هر زنجیره و مجموعه است، چرا که باور و ایمان قلبی داریم که «با همکاری، همه برنده هستند و با همکاری، هیچ‌کس بیکار نیست.» در لایه به لایه این یادداشت، سلسله اندیشه‌ها و تفکری به هم پیوسته سر برآورده تا نمایشگر چند بُعدی، زنجیره گندم، آرد و نان را قاب «اکوسیستم از خاک تا سفره» روایت‌گری نماید. فرآیند از خاک تا سفره، سفرش را از بذر گندم آغاز می‌کند و تا مراحل کاشت، داشت و برداشت، خرید، حمل و نقل، نگهداری، ذخیره‌سازی، آسیاب، توزیع و پخت نان، امتداد و با نگهداری و مصرف نان به انتها می‌رسد. تمام این فرایندها باید با «شیوه تفکر سیستمی» دیده شود و به جای «کیفی‌سازی محصول» می‌بایست «فرآیند را کیفی‌سازی» کرد. باید پدیده را به صورت کل دید و تأثیر کل بر جز و جز بر کل و جایگاه هر یک را مشخص کرد و برای هر مرحله و فرآیند،«کارت امتیاز متوازن» صادر کرد تا عملکرد هر یک از فرآیندهای از خاک تا سفره را بر اساس چهار محور؛ مشتری، مالی، فرآیندهای داخلی و رشد و یادگیری سنجید. با «شیوه تفکر سیستمی» فرآیندها کِیفی خواهند شد. کیفیت فرآیند یعنی کیفیت محصول، یعنی رضایت مردم و یعنی رضایت خدا. در روز ملی گندم و نان، علاوه بر تأکید پیاده‌سازی مدل کاربردی مدیریت نتیجه محور انگیزه-سازگار در این زنجیره، با توجه به مطالعات و پیگیری‌های سال گذشته، پیشنهاد می‌شود اطلس ملّی نان بر اساس ذائقه اقوام مختلف ایران، تهیه و تدوین شود. بی‌شک، تدوین فرآیندهای زنجیره نان سالم (از خاک تا سفره) و تهیه و تدوین اطلس ملی نان از نگاه سیستمی، منطقه‌ای، قومیتی و بومی ـ محلی با پیوست آیین‌ها و نواهای مرتبط با کاشت، داشت و برداشت گندم تا تهیه محصول نهایی، از مطالبات و علاقه‌مندی‌های مردم هر منطقه جغرافیایی است. با توجه به آسیب‌شناسی و نیازسنجی‌های صورت گرفته و به منظور تدوین برنامه‌های عملیاتی مورد نیاز، سیاست‌های اسناد بالادستی شرکت مادرتخصصی بازرگانی دولتی ایران با مشارکت اتحادیه‌های صنفی و تشکل‌های دانش‌بنیان، مطالعات اولیه تشکیل «کمیته راهبردی پیاده‌سازی زنجیره نان سالم»، می‌توان فرآیند تدوین اطلس ملّی نان را منطبق با سند ملی و راهبردی تحول امنیت غذایی و طرح جامع نان سالم و تکریم نان آغاز کرد.

  • نویسنده : فریدون امیریان/کارشناس اقتصاد سیاسی
لینک کوتاه :