یکی از اصلیترین دلایل کاهش درآمد، آپدیت جدید الگوریتم یوتیوب است. این پلتفرم تلاش میکند محتوای اصیل، باکیفیت و ارزشمند را شناسایی و به آن پاداش تبلیغاتی دهد و محتوای تکراری، ماشینی یا کمارزش را از جریان درآمدزایی خارج کند. در کنار این تغییر جهانی، یوتیوب اکنون قادر است موقعیت جغرافیایی کاربران را دقیقتر تشخیص دهد و بازدیدهایی که از کشورهای تحت تحریم یا از طریق VPN انجام میشود را کمارزش تلقی کند. نتیجه این سیاستها، کاهش قابل توجه درآمد تولیدکنندگان محتوا است. بسیاری از یوتیوبرهای فارسی گزارش دادهاند که RPM (درآمد به ازای هر هزار بازدید) آنها از چند دلار به کمتر از یک دلار کاهش یافته و برخی کانالها تا ۸۰ درصد از درآمد خود را از دست دادهاند.
تحریمهای بینالمللی نیز عامل دیگری است که فشار بر یوتیوبرهای فارسی را افزایش داده است. حتی اگر فیلترینگ داخلی برداشته شود و کاربران بدون VPN به یوتیوب دسترسی داشته باشند، ایران همچنان در فهرست کشورهایی قرار دارد که یوتیوب خدمات درآمدزایی برای آنها ارائه نمیکند. این یعنی نمایش ویدئو به کاربران ایرانی، حتی اگر واقعی و انسانی باشد، درآمدی برای تولیدکننده محتوا به همراه ندارد. مشاوران و یوتیوبرهای قدیمی معتقدند که این محدودیتها باعث شده کاربران و کانالهای فارسی در داخل و خارج از ایران دچار کاهش درآمد شوند، چرا که درصد قابل توجهی از مخاطبان هر کانال، آیپی ایرانی دارند و بازدید آنها به عنوان کمارزش ثبت میشود.
کیفیت پایین اینترنت و محدودیتهای دسترسی نیز به این بحران دامن زده است. هزینه بالای اینترنت، حجم محدود بستههای اینترنتی و سرعت پایین، مانع مشاهده ویدئوهای بلند و باکیفیت توسط کاربران ایرانی میشود. این عامل باعث شده که حتی اگر کاربری بخواهد محتوای فارسی را دنبال کند، نتواند به راحتی ویدئوها را مشاهده کند و این موضوع به کاهش تعداد بازدیدهای مفید و درآمد تولیدکنندگان محتوا منجر شده است.
با وجود همه این چالشها، اثر بحران یوتیوب فارسی به صورت یکسان بر تمام تولیدکنندگان محتوا نیست. کانالهای بزرگ و حرفهای با مخاطبان گسترده و متنوع، میتوانند مسیرهای درآمدی جایگزین مانند اسپانسری، فروش محصول، دورههای آموزشی و همکاری با برندها را امتحان کنند و خود را با شرایط جدید وفق دهند. از سوی دیگر، کانالهای کوچک و متوسط بیشترین آسیب را دیدهاند و بسیاری از آنها در معرض تعطیلی یا کاهش فعالیت قرار دارند. کارشناسان توصیه میکنند که تولیدکنندگان محتوا نباید تنها به درآمد مستقیم یوتیوب وابسته باشند و باید مدلهای درآمدی چندگانه را توسعه دهند تا از ریسک کاهش درآمد در آینده جلوگیری شود.
نسل Z، گروهی که بیشترین علاقه را به محتوای یوتیوب دارد، بیشترین اعتراض را نسبت به تغییرات اخیر نشان داده است. این نسل با توجه به ترکیب محتواهای بلند، تخصصی و قابل انتخاب، یوتیوب را به خانه دیجیتال خود تبدیل کرده و وفاداری بالایی به این پلتفرم دارد. با این حال، محدودیتهای دسترسی و کاهش درآمد، نسل Z و سایر کاربران فارسیزبان را در یک چرخه فشار اقتصادی و محدودیت محتوا قرار داده است.
در نهایت، بحران یوتیوب فارسی تصویری واضح از ضعفهای زیرساختی و اقتصادی فضای دیجیتال در ایران ارائه میدهد. ترکیب تحریمها، فیلترینگ داخلی و کیفیت پایین اینترنت، شرایطی ایجاد کرده که کسب درآمد دلاری و رشد حرفهای برای بسیاری از کاربران و تولیدکنندگان کوچک تقریباً غیرممکن شده است. تنها تولیدکنندگان حرفهای و تیمهای بزرگ که بتوانند مدلهای درآمدی جایگزین را پیدا کنند، قادر خواهند بود در این شرایط باقی بمانند و مسیر حرفهای خود را ادامه دهند.
بحران یوتیوب فارسی نشان میدهد که فضای دیجیتال در ایران هنوز با چالشهای ساختاری و اقتصادی جدی روبهرو است و نیازمند برنامهریزی دقیق برای ایجاد فرصتهای درآمدزایی و ارتقای زیرساختها است. بدون رفع همزمان محدودیتهای فنی، اقتصادی و دسترسی، انتظار بازگشت درآمد دلاری واقعی برای کاربران و تیمهای کوچک تقریباً غیرممکن خواهد بود.
- نویسنده : مهسا حسینی
