اما این بار داستان متفاوت است؛ نه از بابت تیم ملی، بلکه از زاویهای که کمتر در رسانهها به آن پرداخته شده: داوری و اتاق VAR. تازهترین فهرست داوران بینالمللی فیفا برای سال ۲۰۲۶، نکات جالب و حتی کمی عجیب را درباره فوتبال ایران افشا میکند.
سالها ایران در رویدادهای مهم آسیایی و جهانی، چهرههای نامآشنایی در داوری داشت. علیرضا فغانی، شاید مشهورترین آنها، نمونهای بارز از برند داوری ایران در جهان است. او اکنون بهعنوان نماینده استرالیا در جام جهانی حضور دارد؛ اما ایران هیچ داور خودی در جمع داوران بینالمللی VAR ندارد. این موضوع بیش از هر چیز، نشاندهنده فاصلهای قابل توجه بین داوری ایران و استانداردهای جهانی است.
سال گذشته، فغانی با ۴۳ سال سن به بهانه «جوانگرایی» از لیست داوران ایران کنار گذاشته شد؛ تصمیمی که بسیاری آن را غیرقابل توجیه میدانند. بیژن حیدری، دیگر داور ایرانی، در ۴۶ سالگی همچنان در جمع داوران الیت حضور دارد و این نشان میدهد که تصمیم حذف فغانی بیشتر یک انتخاب مدیریتی بوده تا یک الزام فنی. نتیجه این انتخاب، فقدان حضور یک داور شناخته شده ایرانی در صحنه جهانی است، آن هم درست در آستانه یکی از مهمترین تورنمنتهای فوتبال.
با ورود به سال ۲۰۲۶، فیفا رسماً لیست داوران بینالمللی فوتبال، فوتسال و فوتبال ساحلی را اعلام کرده است. در این فهرست، نام ۳۳ داور ایرانی به چشم میخورد که شامل داوران و کمکداوران مرد و زن در تمام رشتههاست. در بخش فوتبال مردان، داورانی همچون حسن اکرمی، امیر عرببراقی، موعود بنیادیفرد، پیام حیدری، بیژن حیدری، وحید کاظمی و مرتضی منصوریان حضور دارند. کمکداوران مرد شامل علی احمدی، دانیال باشنده، محمدعلی پورمتقی، وحید سیفی و چند چهره دیگر هستند. فوتبال زنان نیز با سحر بیباک، مهناز ذکایی و فاطمه نصیری در جایگاه داوران الیت معرفی شدهاند.
در فوتسال و فوتبال ساحلی نیز ترکیب داوران الیت مردان و زنان مشخص شده و همانطور که انتظار میرود، برخی از چهرههای شناخته شده همچنان فعال هستند. اما نکته بسیار جالب و کمسابقه این است که هیچ یک از داوران ایرانی برای حضور در فهرست VAR تایید نشدهاند. در حالی که بسیاری از کشورها نمایندهای در جمع داوران VAR دارند، ایران هنوز مجوز بینالمللی برای حضور در اتاق VAR دریافت نکرده است.
این موضوع، گرچه ممکن است در نگاه اول فنی به نظر برسد، اما در واقع یک پیام مهم درباره روند مدیریت و آمادهسازی داوران ایرانی است. داوران ایرانی دورههای آموزشی و لایسنس VAR فیفا را گذراندهاند و تجربه حضور در لیگ برتر و مسابقات داخلی را دارند. با این حال، هنوز به عنوان داور VAR در رقابتهای بینالمللی مجاز نیستند. نمونهای از این وضعیت، سعدالله گلمرادی است؛ او که اخیراً در مسابقه استقلال – المحرق حضور داشت و تجربه کار در اتاق VAR را دارد، در فهرست بینالمللی VAR جایی ندارد.
نکته دیگر، شفافیت فدراسیون فوتبال است. لیست داوران بینالمللی مهرماه گذشته به فیفا ارسال شد، اما فهرست آن هرگز به صورت عمومی اعلام نشد و حتی با آغاز سال ۲۰۲۶، نام داوران الیت روی سایت فدراسیون قرار نگرفته است. این سکوت و تأخیر، در کنار عدم حضور داوران VAR، تصویری از یک سیستم مدیریتی محافظهکار و محتاط ارائه میدهد که ترجیح داده تا مسائل حساس را کمتر رسانهای کند.
با این حال، این وضعیت به معنای توقف فعالیت داوران ایرانی نیست. بسیاری از آنها در لیگ داخلی فعال هستند و تجربههای بینالمللی قبلی دارند. اما نبود مجوز VAR، محدودیت جدیدی ایجاد کرده است که میتواند فرصت حضور داوران ایرانی در تورنمنتهای مهم آسیا و جهان را کاهش دهد. این نکته، به ویژه برای جوانترهایی که تازه وارد مسیر داوری حرفهای شدهاند، اهمیت دارد و مسیر پیشرفت آنها را متفاوت میکند.
در نهایت، میتوان گفت فوتبال ایران با وجود داشتن استعدادهای داوری، هنوز در حوزه تکنولوژی VAR و حضور بینالمللی جایگاه کامل خود را پیدا نکرده است. جام جهانی ۲۰۲۶ فرصتی است برای بررسی عملکرد فدراسیون، سنجش توانایی داوران و بازنگری در مسیر آمادهسازی نسل جدید. واقعیت این است که داوری VAR ایران هنوز در مسیر جهانی شدن کامل قرار نگرفته و این موضوع میتواند در سالهای آینده اهمیت بیشتری پیدا کند.
با توجه به این تحولات، فصل پیشرو برای داوران ایرانی یک فرصت و چالش همزمان است؛ فرصتی برای ارتقاء سطح مهارتها و استانداردها، و چالشی برای نشان دادن قابلیتهای واقعی در عرصهای که هنوز صدای ایران در آن به طور کامل شنیده نمیشود.
- نویسنده : مهسا حسینی
