دکتر احمد ولیپور، رئیس انجمن پزشکان عمومی ایران، با بیان اینکه پزشکان خانواده طی سالهای اخیر به «مظلومترین گروه نظام سلامت» تبدیل شدهاند، زنگ خطری جدی را برای توسعه این طرح به صدا درآورده است. پیام اصلی وی روشن است: بدون رفع بحران مطالبات معوقه و شفافسازی منابع مالی، توسعه این طرح نه تنها اصلاحی محسوب نمیشود، بلکه میتواند بحران را از مناطق محروم به سراسر کشور سرایت دهد.
رئیس انجمن پزشکان عمومی با بیان اینکه پزشکان خانواده طی سالهای اخیر به یکی از مظلومترین گروههای نظام سلامت تبدیل شدهاند، به مطالبات انباشته شده آنها اشاره کرد و ضمن تاکید بر لزوم ارایه گزارشی شفاف از وضعیت منابع مالی آن، گفت: توسعه برنامه پزشک خانواده بدون رفع مشکلات فعلی، بیش از آنکه یک اصلاح ساختاری باشد، ریسکی بزرگ برای نظام سلامت کشور خواهد بود.
دکتر احمد ولیپور در گفتوگو با ایسنا، درباره ضرورت پرداخت مطالبات پزشکان خانواده و اخبار مرتبط با گسترش اجرای برنامه، اظهار کرد: در شرایط فعلی، نباید بحران در پرداخت مطالبات پزشکان خانواده طرح بیمه روستایی، به کل کشور تعمیم یابد. بخش قابلتوجهی از مطالبات پزشکان خانواده، ماماها و سایر اعضای تیم سلامت در مناطق روستایی و محروم کشور پرداخت نشده، به نحوی که بینظمی مالی به یکی از ویژگیهای ثابت این برنامه تبدیل شده است.
او درباره اجرای برنامه پزشکی خانواده گفت: اخبار مرتبط با اجرای نسخه جدید پزشک خانواده در کشور، نگرانیهای جدی جامعه پزشکی را برانگیخته، واقعیت این است که مسئولان پیش از آغاز هر برنامه جدید میبایست به این پرسش پاسخ دهند که آیا مشکلات نسخه فعلی پزشک خانواده را حل کردهاند؟ پزشکانی که ماهها بابت خدمات ارائهشده منتظر دریافت مطالبات خود هستند، چگونه میتوانند به وعدههای جدید اعتماد کنند؟
رئیس انجمن پزشکان عمومی درباره عملکرد مالی برنامه پزشکی خانواده تصریح کرد: چگونه میتوان از موفقیت یک طرح ملی سخن گفت، در حالی که در بخشهای فعلی آن هنوز پرداختها نامنظم، منابع مالی نامشخص و تعهدات بیمهها و دانشگاهها ناپایدار است؟ متأسفانه، پزشکان خانواده به یکی از مظلومترین گروههای نظام سلامت طی سالهای اخیر تبدیل شدهاند. مسئولیتهای سنگینی بر دوش این پزشکان گذاشته شده اما در مقابل، ابتداییترین حقوق حرفهای و مالی آنان با تاخیرهای طولانی مواجه است.
ولیپور درباره ضرورت شفافسازی نظام پرداخت گفت: انجمن پزشکان عمومی ایران معتقد است اجرای سراسری پزشکی خانواده بدون تعیین تکلیف مطالبات گذشته، بدون تضمین منابع مالی پایدار و ارائه برنامه شفاف پرداخت، نه تنها موجب حل مشکلات نظام سلامت نخواهد شد، بلکه میتواند بحران موجود را در ابعادی بسیار گستردهتر به کل کشور منتقل کند.
این پزشک با بیان اینکه اعتماد نیروی انسانی نظام سلامت با بخشنامه و شعار ایجاد نمیشود، توضیح داد: اعتماد، زمانی شکل میگیرد که پزشک بداند در ازای خدمتی که امروز ارائه میدهد، چه مبلغی، در چه زمانی و از چه محلی دریافت میکند.
ولیپور با بیان این که خواهان شفافسازی در حوزه امور مالی پزشکی خانواده هستیم، تصریح کرد: جامعه پزشکی کشور از مسئولان میخواهد پیش از هرگونه توسعه طرح پزشک خانواده، گزارش شفافی از وضعیت منابع مالی، میزان بدهیهای انباشته، نحوه پرداخت مطالبات و تضمینهای اجرایی برنامه ارائه کنند. اجرای طرحی که هنوز در بخشهای فعلی خود با مشکلات جدی مالی و اجرایی روبهرو است، بیش از آنکه یک اصلاح ساختاری باشد، یک ریسک بزرگ برای نظام سلامت کشور محسوب میشود.
تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد که بزرگترین چالش طرح پزشک خانواده، نه در ضعف زیرساختهای فیزیکی، بلکه در «بیاعتمادی مالی» نهفته است. همانطور که دکتر ولیپور تأکید میکند، اعتماد حرفهای زمانی شکل میگیرد که پزشک بداند در ازای خدمت امروز، چه مبلغی، در چه زمانی و از چه منبعی دریافت خواهد کرد. اما واقعیت این است که «بینظمی مالی» به یکی از ویژگیهای ثابت این برنامه تبدیل شده است.
پزشکان و اعضای تیم سلامت در مناطق روستایی و محروم، که خود را پیشانی دفاع از سلامت جامعه میدانند، ماههاست که منتظر دریافت حقوق خود هستند. این تأخیرهای طولانیمدت، اگرچه شاید در مناطق مرفهتر با حمایتهای اجتماعی جبران شود، اما در مناطق محروم که دسترسی به مشاغل دیگر محدود است، میتواند منجر به خروج نیروی انسانی متخصص و کاهش کیفیت خدمات درمانی شود. وقتی پزشکی برای تأمین نیازهای اولیه زندگیاش با مشکل مواجه شود، طبیعی است که انگیزه او برای ارائه خدمات فراتر از حد استاندارد،به شدت کاهش یابد.
یکی از نقاط کانونی نقد وارد شده بر سیاستگذاران، شتابزدگی در گسترش طرح پزشک خانواده بدون حل مشکلات نسخه قبلی است. مسئولان پیش از اعلام اجرای «نسخه جدید»، باید پاسخ قانعکنندهای به این پرسش اساسی داشته باشند که آیا مشکلات نسخه فعلی (مانند تأخیر در پرداختها و عدم شفافیت در بودجه) حل شده است یا خیر؟
توسعه برنامهای که در مناطق تحت پوشش فعلی خود با چالشهای جدی مالی و اجرایی دستوپنج نرم میکند، شبیه به بازسازی بنایی است که فونداسیون آن فرو ریخته است. انجمن پزشکان عمومی معتقد است که انتقال این مدل ناکارآمد به کل کشور، تنها باعث «عمومی شدن بحران» میشود. اگر بیمهها و دانشگاههای علوم پزشکی نتوانند تعهدات مالی پایدار خود را تضمین کنند، گسترش طرح پزشک خانواده به معنای تحمیل بار مالی سنگینتری بر دوش پزشکانی است که قبلاً نیز در معرض فشار شدید بودهاند.
درخواست اصلی جامعه پزشکی، فراتر از یک اعتراض صنفی ساده، یک درخواست مدیریتی و استراتژیک است: «ارائه گزارشی شفاف از وضعیت منابع مالی.»
سیاستگذاری در حوزه سلامت نیازمند دادههای دقیق است. تا زمانی که میزان دقیق بدهیهای انباشته، نحوه توزیع بودجه و مکانیزمهای تضمین پرداخت مشخص نباشد، هرگونه برنامهریزی برای آینده، بر پایه حدس و گمان استوار خواهد بود. انجمن پزشکان عمومی با تأکید بر اینکه اعتماد با بخشنامه ایجاد نمیشود، خواستار آن است که مسئولان قبل از هرگونه توسعه جدید، شفافیت کامل را در امور مالی طرح به نمایش بگذارند.
طرح پزشک خانواده پتانسیل بالایی برای بهبود دسترسی به خدمات سلامت و کاهش فشار بر بیمارستانها دارد. اما این پتانسیل تنها زمانی محقق میشود که «پزشک خانواده» دیگر به عنوان یک نیروی کارمند ناامید و بدهکار، بلکه به عنوان شریکی مطمئن و تأمینشده در نظام سلامت دیده شود. تا زمانی که گره کور مالی باز نشود و شفافیت لازم حاکم نگردد، توسعه این طرح بیشتر شبیه به یک ریسک بزرگ برای سلامت عمومی خواهد بود تا یک اصلاح ساختاری. مسئولان نظام سلامت باید درک کنند که سرمایه اصلی آنها، «پزشکان» هستند و بیاحترامی به حقوق مادی و معنوی این قشر، در نهایت هزینه آن را کل جامعه خواهد پرداخت.
