سارا ایرانی / گسترش فضایی بیرویه و بدون برنامه شهرهای بزرگ و متوسط کشور در چند دهه گذشته، باعث شکل گیری بافتهای جدید شهری در مجاورت شهرها و جابجایی ساکنان و کاربریهای شهری به نواحی جدید شده است. در نتیجه این جابهجایی، به تدریج بافتهای قدیمی شهرها کارکرد و حیات اجتماعی- اقتصادی خود […]
سارا ایرانی /
گسترش فضایی بیرویه و بدون برنامه شهرهای بزرگ و متوسط کشور در چند دهه گذشته، باعث شکل گیری بافتهای جدید شهری در مجاورت شهرها و جابجایی ساکنان و کاربریهای شهری به نواحی جدید شده است. در نتیجه این جابهجایی، به تدریج بافتهای قدیمی شهرها کارکرد و حیات اجتماعی- اقتصادی خود را از دست دادهاند و این بافتها با از دست دادن حیات شهری خود، به سمت رکود و فرسودگی گرایش پیدا کردهاند.
درواقع کیفیت زندگی شهری بویزه در یک سال گذشته یکی از مهمترین حوزه های مطالعات شهری در کشورهای مختلف به شمار می رود که دارای مؤلفه های چندگانه ی اجتماعی، محیطی و اقتصادی است. توجه به این شاخص در شهرها به دلیل نقش آن به عنوان ابزاری کارآمد در مدیریت و برنامه ریزی شهری و بطور کلی تعیین میزان قابل زیست بودن شهرها فزونی یافته است. در شهرهای کشور، بافت های فرسوده از جمله مناطق شهری هستند که آهنگ تحولات کالبدی و رونق اقتصادی- اجتماعی آنها با سایر نقاط شهری مطابقت نداشته و سطح کیفی زندگی در آنها به سبب فرسودگی تنزل چشمگیر می یابد.
این در حالی است که توسعه شهری زمانی می تواند در جهت پایداری قرار گیرد که بتواند راهکارهایی مشخص، برای تامین مطلوب نیازهای خدماتی ساکنان ارائه دهد، بنابراین به علت نگرش بخشی، ضعف ساختاری مدیریت شهری و فقدان مشارکت مردمی، سازمانهای خدمات رسان شهری نتوانستند به صورت کارا به توزیع فضایی عادلانه خدمات بپردازند.
در چند سال اخیر بسیاری از مناطق فرسوده حاشیه ای در ایران به شهر مجاور خود پیوسته اند تا از خدمات گسترده تر شهری برخوردار شوند اما مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران در اینباره معتقد است که خدمات شهری در مناطق حاشیه نشین شهرها باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
مهدی عبوری با تاکید بر اینکه الحاق محدوده به شهرها مشکلی از ساکنان سکونتگاههای غیررسمی و مناطق حاشیه نشین حل نمیکند، اظهار داشت: مشکلات این مناطق باید با ارائه یک برنامه راهبردی حل شود.
وی تاکید کرد: مدیریت شهری باید در ارائه خدمات شهری در سکونتگاههای غیررسمی نهایت تلاش خود را به کار گیرد تا شرایط زندگی برای مردم در این مناطق تسهیل شود.
عبوری با بیان اینکه ساکنان سکونتگاههای غیررسمی اغلب از افراد دهکهای پایین جامعه هستند، عنوان کرد: متأسفانه به دلیل عدم نظارت دستگاههای ذیربط، جمعیت به حاشیه شهرها سرازیر شده است. بنابراین در بهسازی و توانمندسازی سکونتگاههای غیر رسمی توسط دستگاهها و نهادهای ذیربط، فراهم کردن خدمات شهری، باید مورد توجه قرار گیرد.
این در حالی است که توجه بیشتر به اجرای طرحهای بازآفرینی شهری و در نتیجه بازگشت ساکنان به محلات با ارزش و قدیمی، میتواند در جذب بیشتر گردشگر نیز موثر باشد. اما چنین اقدامی بر کیفیت زندگی شهروندان نقش پررنگی خواهد گذاشت و این از اهمیت بیشتری برخوردار است.
تاثیر بهسازی بافتهای فرسوده شهری بر کیفیت زندگی شهروندان
در همین زمینه یک کارشناس برنامهریزی شهری گفت که بهسازی بافت فرسوده بر کیفیت زندگی شهری شهروندان اثرگذار است، به این معنا که هر چه میزان بهسازی و بازسازی بافت فرسوده بیشتر باشد و یا به تعبیری هر چه بافت سکونتگاهها از کیفیت بهتری برخوردار باشد، زندگی در اینگونه بافتها از شادابی و سلامت بیشتری برخوردار است.
صادق صیدبیگی اظهارکرد: شهر به عنوان یک بستر زیست بشر، چگونگی آن نقش اساسی در احساس رضایتمندی شهروندان دارد و همچنین عامل یک شکل دهنده سبک زندگی انسان و تعیینکننده کیفیت زیست آن به حساب میآید؛ در واقع افزایش کیفیت زندگی در یک معنا ترویج و توسعه مفاهیم کیفیت محیط زندگی مردم است تا بتوان بهترین شیوههای زیستی را برای آنها فراهم کرد.
وی افزود: بر اساس برآوردهای سازمان ملل متحد تقریباً نیمی از جمعیت جهان در سال ۲۰۰۵ در شهرها زندگی میکردند به طوری که محیط شهری به سکونتگاه اصلی مردم جهان تبدیل شد و اکنون کیفیت محیط سکونت در شهرها، موضوع مهم ساکنان شهری، برنامهریزان، مسئولان شهری و محققان است.
این کارشناس برنامهریزی شهری با اشاره به اینکه کیفیت زندگی شهری یکی از مهمترین حوزههای تحقیقات شهری در بسیاری کشورهای دنیا است، تصریح کرد: تغییرات کیفیت زندگی در مقیاسهای کوچک به خصوص مقیاس های درون شهری به خوبی شناسانده نشده است؛ علی رغم اینکه سیاستگذاران و برنامه ریزان در سطوح بین المللی و ملی برافزایش قابلیت شهرها برای بهبود کیفیت زندگی انسان ها تأکید دارند، اما هنوز این موضوع مورد توجه آنچنانی قرار نگرفته است.
وی بافت های فرسوده در شهرها را بخشی از فضای شهری دانست و گفت: به دلیل سهلانگاری نظام زیستی این بافت ها هم از حیث ساختار و هم از نظر کارکرد اجزا حیاتی خود دچار اختلال و ناکارآمدی شده است و در طول سالیان نه تنها جمعیت اصلی و بومی خود را از دست داده، بلکه به محل استقرار مهاجران کم درآمد که به دنبال ارزان ترین نقاط شهری برای سکونت بوده اند، تبدیل شده است.
صید بیگی ادامه داد: همین نارسایی های اقتصادی و محیطی موجب شده است که کیفیت زندگی در این مناطق نسبت به سایر مناطق شهری از کیفیت پایینتری برخوردار باشد و با توجه به نقاط قوتی که بهسازی بافت های فرسوده شهرها از قبیل رشد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به وجود می آورد اما این بافت با مشکلات مهمی در زمینه های تخریب فیزیکی و محیطی، محرومیت اجتماعی، ناامنی، بیکاری، نابرابری های اقتصادی، کمبود مسکن و ترافیک روبرو است که این مشکلات کیفیت زندگی شهری را به شدت در این نقاط کاهش داده است.
گفتنی است که فرسوده شدن بافت و تخریب بناهای قدیمی در آن و ایجاد فضاهای خالی از جمعیت در مرکز برخی از محلات باعث نابسامانی کالبدی و شرایط نامساعد برای ساکنان آن شده است که نه تنها از تحرک و پویایی بافت میکاهد، بلکه به مرور باعث حذف کاربریهای خدماتی و جدایی گزینی اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی شهری آن محدوده میشود.
بنابراین شاخص های شناسایی بافت های فرسوده توسط شورای عالی معماری و شهرسازی در قالب سه شاخص مطرح شده است، گفت: نخستین شاخص «ریزدانگی” است، یعنی بلوک هایی که بیش از ۵۰ درصد پلاک های آنها مساحت کمتر از ۲۰۰ متر مربع دارد، دومین شاخص بافت فرسوده «ناپایداری” است به این معنی که بلوک هایی که بیش از ۵۰ درصد بناهای آنها ناپایدار و فاقد سیستم سازه هستند و سومین شاخص «نفوذناپذیری” است یعنی بلوک هایی که بیش از ۵۰ درصد معابر آنها عرض کمتر از شش متر دارد.
بنابراین بدون شک بهسازی بافت فرسوده بر کیفیت زندگی شهری شهروندان اثرگذار است، به این معنا که هرچه میزان بهسازی و بازسازی بافت فرسوده و یا به تعبیری هرچه بافت سکونتگاهها از کیفیت بهتری برخوردار باشد، زندگی در اینگونه بافت ها از شادابی و سلامت بیشتری برخوردار است و ساکنان رضایت بیشتری از کیفیت زندگی در شهر دارند.
