این هشدار در حالی مطرح میشود که بیماریهایی مانند هاری، همچنان از جمله خطرناکترین بیماریهای مشترک انسان و حیوان محسوب میشوند؛ بیماریای که در صورت بروز علائم بالینی، تقریباً همیشه مرگبار است اما در عین حال به طور کامل قابل پیشگیری به شمار میرود.
بر اساس توضیحات ارائهشده، چرخه انتقال ویروس هاری در کشور همچنان فعال است و در حیوانات مختلفی از جمله سگهای ولگرد، حیوانات وحشی و حتی دامها و حیوانات اهلی در گردش است. این موضوع نشان میدهد مسئله صرفاً محدود به یک گروه خاص از حیوانات نیست، بلکه با یک زنجیره گسترده اپیدمیولوژیک مواجه هستیم که مدیریت آن نیازمند هماهنگی چندبخشی است.
در این میان، نقش سگهای ولگرد به عنوان یکی از مهمترین عوامل انتقال بیماری به انسان، بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. تجربه کشورهای مختلف نشان داده که کنترل جمعیت سگهای بدون صاحب، واکسیناسیون گسترده و مدیریت اصولی پسماند شهری، سه رکن اصلی در کاهش موارد حیوانگزیدگی و کنترل بیماری هاری هستند. با این حال، به نظر میرسد در برخی مناطق کشور، این زنجیره مدیریتی هنوز به صورت کامل و یکپارچه اجرا نشده است.
نکته قابل تأمل دیگر، تمرکز بالای موارد حیوانگزیدگی در برخی استانهاست؛ موضوعی که نشان میدهد الگوی شیوع یکنواخت نیست و عوامل محیطی، مدیریتی و حتی فرهنگی در بروز آن نقش دارند. به همین دلیل، سیاستهای کلی و یکسان در سطح ملی ممکن است پاسخگوی همه مناطق نباشد و نیاز به مداخلات منطقهمحور و هدفمند بیش از پیش احساس میشود.
از سوی دیگر، وزارت بهداشت تأکید کرده است که وظیفه اصلی این وزارتخانه، ارائه خدمات درمانی و واکسیناسیون به افراد حیوانگزیده است. این در حالی است که کنترل ریشهای بیماری، فراتر از حوزه درمان بوده و به همکاری میان دستگاههایی مانند سازمان دامپزشکی، شهرداریها و نهادهای محیطزیستی وابسته است. در واقع، نظام سلامت تنها حلقه پایانی زنجیره مقابله با بیماری هاری است و بدون کنترل در مبدا، بار درمانی همچنان رو به افزایش خواهد بود.
بیماری نمونهای کلاسیک از بیماریهایی است که همزمان ماهیت پزشکی، محیطزیستی و مدیریتی دارد. در سطح جهانی، بسیاری از کشورها با اجرای برنامههای گسترده واکسیناسیون حیوانات و کنترل جمعیت سگهای ولگرد، توانستهاند انتقال این بیماری به انسان را به حداقل برسانند. اما تحقق هدف «حذف انتقال بیماری به انسان»، که در اظهارات مسئولان نیز به آن اشاره شده، نیازمند سرمایهگذاری پایدار، برنامهریزی میانبخشی و استمرار اقدامات کنترلی است.
در نهایت، افزایش موارد حیوانگزیدگی را نمیتوان صرفاً یک مسئله درمانی دانست. این پدیده، نشانهای از ضعف نسبی در مدیریت یک زنجیره پیچیده بهداشت عمومی است که از مدیریت شهری و محیطزیست آغاز میشود و تا نظام سلامت ادامه پیدا میکند. اگرچه درمان و واکسیناسیون افراد حیوانگزیده در کشور انجام میشود، اما کاهش واقعی این آمار تنها زمانی ممکن خواهد بود که تمرکز سیاستگذاری از «درمان پس از حادثه» به «پیشگیری پیش از وقوع» تغییر کند.
