نیلوفر منصوری دبیر گروه گردشگری تصور فضای قبرستان عموما با حس غم و اندوه همراه بوده و هست، اندوهی که ناشی از فقدان و نبود افراد نزدیک و دور است. روزانه افراد زیادی به گورستان می روند که اغلب آنها برای یادآوری رفتگانشان هست؛ اما عده ای دیگر هم هستند که به دلایل دیگر به […]
نیلوفر منصوری
دبیر گروه گردشگری
تصور فضای قبرستان عموما با حس غم و اندوه همراه بوده و هست، اندوهی که ناشی از فقدان و نبود افراد نزدیک و دور است. روزانه افراد زیادی به گورستان می روند که اغلب آنها برای یادآوری رفتگانشان هست؛ اما عده ای دیگر هم هستند که به دلایل دیگر به قبرستان می روند چرا که این مکان به جز کارکرد اصلیاش، گاه قرار است ثروت و قدرت و میل به جاودانگی صاحبانش را به رخ بکشد، یا مکانی علیه فراموشی اتفاقات بزرگ تاریخ باشد و زمانی هم به واسطه شهرت کسی که در آنجا به خاک سپرده شده، زیارتگاه و تماشاگه مردم میشود. امروزه که هر چیزی برای یک انسان امروزی می تواند سوژه ای برای تماشا باشد، شاید گورستان ها یکی از بهترین مکان ها برای گردشگری باشد.
مدتی است که گردشگری وحشت به یکی از تفریحات جذاب در جهان تبدیل شده است و ما هم میخواهیم به شیوه خودمان، به همین بخش از گردشگری بپردازیم. شاخصترین این مکانها شاید اهرام مصر، گورهای دسته جمعی سربازان جنگ جهانی یا گورستان پرلاشز و…باشند که هر کدام سالانه میلیونها توریست را به خود میبینند و محل سودهای فراوانی برای کشورهای خود میشوند. در ایران هم علاوه بر زیارتگاههایی که به شکل سنتی مقصد گردشگری زیارتی و بیشتر هدف گردشگران داخلی است ظرفیتهای فراوانی برای بهره بردن از گورستانهای تاریخی برای گردشگری گورستان وجود دارد؛ آرامستان ظهیرالدوله، مقبرهالشعرای تبریز، ابن بابویه در شهرری، گورستان خالد نبی و… از آن دستهاند که با تاریخ کهن در پشت سر خود، سوژههای بکری برای ترمیم، سرمایهگذاری و در نهایت بهرهبرداری فرهنگی و اقتصادی هستند.
گورستان جن
قبرستان پیشینه ای طولانی در ترس دارد؛ مخصوصا اگر گورستانی عجیب و غیرمتعارف باشد. قبرستان روستای «تیس» در حوالی شهر چابهار، یکی از آن هاست؛ جایی که از قدیم آن را به «گورستان جن» می شناسند. محلی های این روستا، این باور قدیمی را از والدین خود شنیده اند که زیر این سنگ قبرها اجساد اجنه دفن شده است. چرا چون اندازه سنگ قبرهای این روستا بسیار بزرگ و غیرطبیعی است و روی آن ها اشکال عجیبی دیده می شود. قصه های عامیانه رایج در منطقه، این ابعاد و اشکال سنگ قبرها را نه کار انسان که کار اجنه می دانند. می گویند کسی تا به حال انسانی ندیده که تیشه برداشته و برای دفن جسدش سنگ سخت را بتراشد. جالب تر آن که در قصه های منطقه این طور آمده که شب ها اجنه بر سر قبر اجسادشان نشسته، تا صبح عزاداری می کنند و صدای ناله ها و گریه های این عزاداران در تمام روستا می پیچد؛ گرچه یک نفر از اهالی این منطقه می گوید که خودش تاکنون چنین صدایی نشنیده اما پدربزرگش می گوید شب ها صداهای عجیبی در روستا شنیده می شد.
قبرستان شهر یری
زمانی که برای اولین بار در سال ۱۹۷۸ ق.م چالز برنی محوطهای باستانی را در نزدیکی روستای پیرازمیان در استان اردبیل شناسایی کرد؛ هیچکس احتمال این را نمیداد که قدمت سنگ تراشههای انسانی آن منطقه به بیشتر از ۷ هزار سال قبل از میلاد مسیح بازگردد. سنگقبرهایی با چهره یکنواخت از انسانهایی که دهان ندارند و ابعاد آنها از ۷۰ سانتیمتر تا ۳.۶ متر متغیر است. انسانهایی که بهصورت دستبهسینه هستند. در میان همه این چهرهها، تنها یک سنگ تراشه با چهره زن کشفشده است که دارای دهان میباشد.
باوجود شناسایی ۴۵۰ گور در این منطقه، بیشتر از صد عدد از این سنگ تراشهها باقی نمانده است. اما نکته جالب دیگر این محل ابعاد قبرهای آن است که کوچکترینشان ۳.۲ متر و بزرگترین آنها ۸.۲ متر است.
قبرستان شیرهای سنگی
اگر به آرامستان های مردم ایل بختیاری در استان چهارمحال و بختیاری و شمال خوزستان سر بزنید، مجسمههای شیرهای سنگی نظر شمارا جلب خواهد کرد. مجسمههایی باهیبت شیر در ابعاد کوچک و بزرگ که بر سر بعضی از قبرها در قبرستان به چشم میخورد. این شیرهای سنگی یا در زبان محلی «برد شیرها» مجسمههایی برای بزرگداشت دلاور مردان و جوانمردان ایل بختیاری است که چهل سال به بالا دارند. چراکه در ایل بختیاری مرد چهلساله را مردی کامل و پخته میدانند و با توجه به جایگاه این مردان در خانواده ابعاد شیرها بزرگ و کوچک میشود. قبرستان شهسوار یا گورستان و زیارتگاه شهسوار واقع در روستای کهباد در شمال شهرستان ایذه یک منبعی غنی از وجود شیرهای سنگی است.
قبرستان خالد نبی گلستان
مجموعه گورستان و زیارتگاه خالد نبی در منطقهای کوهستانی و در فاصله ۹۰ کیلومتری شمال شرق شهرستان گنبدکاووس، نزدیک آیتمر واقعشده است. در این مجموعه گورستانی عجیب وجود دارد که در هنگام ورود به آن با تعداد زیادی سنگ تراشههای استوانهای و ایستاده شکل کوچک و بزرگ روبهرو میشوید. که ارتفاع آنها از ۰.۵ متر تا ۵ متر متغیر است و وزن برخی از آنها به بیش از ۲ تن میرسد.
اما خوب که بررسی میکنیم متوجه وجود دو نوع دیگر سنگ تراشه در این قبرستان میشویم. نوع اول که صلیبیشکل یا بهصورت دونیم کره میباشد که مربوط به قبرهای زنان است و نوع سوم به شکل شاخ قوچ ساختهشده است که از دو نوع دیگر تعداد کمتری دارد و مربوط به قبرهای مردمان ترکمن است چراکه قوچ در میان آنها و قسمت وسیعی از آسیای میانه نماد قدرت است.
قبرستان دارالسلام شیراز
گورستان دارالسلام شیراز یکی از قدیمیترین قبرستانهای ایران بهشمار میرود. در آن قبرهایی از قرن اول و دوم هجری دیده میشود. با این حال برخی محققان میگویند که قدمت تاسیس این قبرستان به قبل از اسلام میرسد. دارالسلام در بخش مرکزی شهر شیراز واقع شده است. قبرهای قدیمی با خطهای رقاع، کوفی، بنایی، ثلث، نسخ و نستعلیق کندهکاری شدهاند و تصاویری از قیچی، شانه، آینه و ابزارشغلهای مردگان بر سنگ قبرها خودنمایی میکنند. قبر افراد سرشناس مربوط به دوره زندیه تا قاجاریه در این آرامگاه دیده میشوند.
