«خلق پول» یکی از ویژگیهای ذاتی نظام بانکی است؛ بانکها و موسسههای اعتباری منابع جذب کرده و به ازای آن تسهیلات پرداخت می کنند و چون نرخ سود تسهیلات بالاتر از سپرده ها است، ناگزیر به خلق پول هستند. هرچند بانک های مرکزی در همه جای جهان سعی میکنند با نظارت خود خلق پول را […]
«خلق پول» یکی از ویژگیهای ذاتی نظام بانکی است؛ بانکها و موسسههای اعتباری منابع جذب کرده و به ازای آن تسهیلات پرداخت می کنند و چون نرخ سود تسهیلات بالاتر از سپرده ها است، ناگزیر به خلق پول هستند.
هرچند بانک های مرکزی در همه جای جهان سعی میکنند با نظارت خود خلق پول را مدیریت کرده و از پیامدهای ناشی از آن بر اقتصاد کم کنند اما این مشکل بویژه در شرایطی که بانک ها به دلیل ناترازی منابع و مصارف مجبورند بیش از منابع خود تسهیلات دهند، تشدید می شود.
با این اوصاف میتوان گفت بخش عمده پول موجود در اقتصاد توسط بانک ها خلق میشود؛ از این رو بانک مرکزی با تدوین مقرراتی چون نرخ ذخیره قانونی، نسبت کفایت سرمایه بانک و تعیین نرخ سود سپرده و تسهیلات سعی کرده است قدرت بانک ها را در خلق پول محدود کند اما هنوز این ابزارها نتوانسته به طور کامل بانک ها را منضبط و خلق پول را محدود کند.
توان تسهیلات دهی بانکها در بهترین حالت حدود ۸۵ درصد سپرده های جذب شده است اما وقتی تراز بانک ها نامتعادل می شود، آنها مجبور می شوند بیش از ۱۰۰ درصد منابع خود را وام دهند؛ این منابع بیشتر از راهی جز اضافه برداشت از منابع بانک مرکزی حاصل نمی شود که اثر زیانبار آن «رشد پایه پولی» و به تبع آن «افزایش نقدینگی و رشد تورم» است.
وام دهی بانکها در مقایسه با رشد نقدینگی کمتر شد
نگاهی به جدیدترین آمار بانک مرکزی در زمینه تسهیلات دهی بانک ها گویای این مطلب است که بانک ها از توان تسهیلات دهی خود کم کرده اند تا به این ترتیب به میزان منابعی که در اختیار دارند، وام بدهند؛ در نیمه نخست امسال نظام بانکی در مجموع ۳۰۳۲ هزار و یکصد میلیارد ریال وام به بخش های مختلف اقتصادی پرداخت که در مقایسه با مدت مشابه سال پیش ۱۲٫۱ درصد رشد داشت؛ بخش قابل توجهی از این تسهیات صرف تامین سرمایه در گردش واحدهای تولیدی شده است.
مقایسه حجم نقدینگی و میزان تسهیلاتی که بانکها پرداختهاند نمای روشنتری از عملکرد نظام بانکی نشان میدهد؛ براساس آخرین آمار، حجم نقدینگی در پایان مردادماه امسال به ۱۶ هزار و ۴۶۶ میلیارد و ۹۰۰ میلیون ریال رسیده یعنی نسبت به مدت مشابه پارسال ۲۰٫۵ درصد رشد کرده است.
با این اوصاف در شرایطی که در یکسال گذشته رشد نقدینگی بیش از ۲۰ درصد بوده، میزان تسهیلات دهی بانک ها حدود ۱۲ درصد بیشتر شده و متناسب با رشد نقدینگی نبوده است.
یعنی میزان تسهیلات دهی بانک ها در پایان نیمه نخست پارسال ۱۹٫۴۵ درصد از کل نقدینگی بوده در حالی که امسال به ۱۸٫۴۱ درصد کاهش یافته است.
«سید بهاءالدین هاشمی» کارشناس بانکی در این باره به خبرنگار ایرنا توضیح داد: بانکها در گذشته با رعایت نکردن نرخ سود منابع جذب کرده و به برای پوشش هزینه های خود بیش از توان تسهیلات دهی خود وام می دادند در حالی که باید طبق مقررات باید از آن هزینههای مربوط به عملیات بانکی را کسر کرده و حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد منابع جذب شده را تسهیلات دهند.
وی افزود: اینکه میزان تسهیلات دهی بانک ها نسبت به نقدینگی رشد نکرده به این معنی است که بانکها درصدد بهبود ضریب وام دهی خود هستند و قصد دارند آن را کاهش دهند زیرا در نهایت به افزایش برداشت آنها از بانک مرکزی منجر میشد.
هاشمی ادامه داد: به تعبیر دیگر، بانک ها در حال کاهش مصارف خود هستند و این به نفع نظام بانکی است زیرا نشان میدهد قصد منضبط شدن را دارد.
وی یادآور شد: بالا بودن مصارف و هزینه بانک ها سبب شده تا آنها چاره ای جز اضافه برداشت از منابع بانک مرکزی را نداشته باشند که این رویه پایه پولی را افزایش می دهد و منجر به رشد نقدینگی و به دنبال آن افزایش تورم می شود.
آمار بانک مرکزی گویای بدهی ۱۴۸۸ هزار میلیارد ریالی بانک ها به این نهاد ناظر در پایان مردادماه امسال است که در مقایسه با مدت مشابه پارسال ۳۴٫۸ درصد رشد دارد؛ البته باید گفت که بخشی از این رقم مربوط به خط اعتباری است که بانک مرکزی از اوایل سال گذشته در اختیار برخی بانک ها و موسسه های اعتباری قرار داد تا به ازای سپرده گذاران موسسه های غیرمجاز را ساماندهی و پرونده آنها را برای همیشه ببندد.
تا پایان اسفندماه پارسال ۲۰۰ هزار میلیارد ریال صرف این کار شد که این روند امسال نیز تا پایان شهریورماه ادامه یافت اما هنوز رقم دقیق اختصاصی برای تعیین تکلیف موسسه های غیرمجاز رسانه ای نشده است.
