«من برای شما همیشه همان عزتم، بچه ای از سنگلج… همانی که از سیزده سالگی در تماشاخانه های لاله زار با تشویق های شما بزرگ شدهام… همانی که همراه شما با دردهای ایران بسیار گریسته ام و با شادی هایش لبخند ها زده ام… » این حرف های عزت الله انتظامی، این بچه محله سنگلج […]
«من برای شما همیشه همان عزتم، بچه ای از سنگلج… همانی که از سیزده سالگی در تماشاخانه های لاله زار با تشویق های شما بزرگ شدهام… همانی که همراه شما با دردهای ایران بسیار گریسته ام و با شادی هایش لبخند ها زده ام… »
این حرف های عزت الله انتظامی، این بچه محله سنگلج تهران بود که از پیش پرده خوانی در تماشاخانه های لاله زار و کنترلچی سینماها در کوچه برلن شروع کرد و به قله بازیگری در سینمای ایران رسید و به شهرت و محبوبیتی گسترده در میان مردم ایران دست یافت. نام عزتالله انتظامی، در تاریخ سینمای ایران با نقش های ماندگاری که در فیلم های گاو، پستچی، اجاره نشین ها، دایره مینا، هزاردستان، ناصرالدین شاه آکتور سینما، بانو، گراند سینما و روسری آبی خلق کرد، باقی است.
او یک بازیگر صاحب سبک و بی بدیل در سینمای ایران بود که با اغلب کارگردان های برجسته سینمای ایران مثل داریوش مهرجویی، علی حاتمی، ناصر تقوایی، مسعود کیمیایی و محسن مخملباف کار کرد. انتظامی، بازیگر پرکاری بود و در کارنامه سینمایی اش نام بیش از پنجاه فیلم دیده می شود، اما با وجود این پرکاری، سخت گیر هم بود و هر پیشنهادی را نمی پذیرفت و به خاطر دستمزد، به بازی در فیلم هایی که با سلیقه هنری اش مغایر بود تن نداد.
از میان فیلم هایی که بازی کرده بود، از بازیگری در فیلم های گاو داریوش مهرجویی، حاجی واشنگتن علی حاتمی و ناصرالدین شاه آکتور سینمای محسن مخملباف، به عنوان سخت ترین تجربه های بازیگری اش یاد می کرد. قریحه سرشار، خلاقیت و انعطاف پذیری و طنز از ویژگی های انتظامی در حرفه بازیگری بود. او قابلیت بازی در هر نقشی را که به سن و سال او می خورد داشت و به همین دلیل توانست در ژانرهای متفاوت و در نقش های متفاوت از کمدی تا درام های تاریخی ظاهر شود.
در فیلم رئالیستی و سیاه «دایره مینا»، در نقش سامری، یک دلال خون سودجو و فاسد ظاهر شد که با فروش خون آلوده معتادها کاسبی می کرد؛ فیلمی که به خاطر رئالیسم انتقادی گزنده اش و هجو نظام پزشکی در ایران و برملا کردن فساد و تباهی اجتماعی در زمان شاه، توقیف شد و بعد از انقلاب به نمایش درآمد. در کمدی «اجاره نشین ها» نیز در نقش عباس آقا سوپرگوشت، مردی حریص و طماع، شخصیت متفاوتی ارائه کرد.
بازی در نقش کوتاهی در فیلم واریته بهاری (۱۳۲۸) ساخته پرویز خطیبی، نخستین تجربه بازیگری انتظامی در سینما بود اما این بازی در فیلم موج نویی گاو ساخته داریوش مهرجویی بود که نام او را پرآوازه ساخت و به یکی از مهمترین نقش های او در کارنامه بازیگری اش تبدیل شد. بازی انتظامی در گاو، آنقدر قوی و تاثیرگذار بود که جای او را در سینمای ایران تثبیت کرد. در این فیلم، او نقش مردی روستایی به نام مشد حسن را بازی کرد که با مرگ گاوش که تنها منبع درآمد زندگی اش بود، کارش به جنون می کشد.
به اعتقاد مهرجویی، انتظامی در فیلم گاو، عمیقاً در نقش خودش فرو رفته بود و یکی از بهترین اجراهای سینماییاش بود. همکاری انتظامی با مهرجویی بعد از گاو نیز با فیلم های آقای هالو، پستچی، دایره مینا، مدرسه ای که می رفتیم، شیرک، بانو، هامون، اجاره نشین ها و میکس ادامه پیدا کرد. بازی انتظامی در فیلم بانو ساخته داریوش مهرجویی در نقش نوکری فرصت طلب به نام قربان سالار، با آن گریم عجیب و چشمان وغ زده، بعد از فیلم گاو، شاید نامتعارف ترین نقشی بود که او بر پرده سینما آفرید. او در فیلم پستچی که اقتباسی از نمایشنامه وویتسک اثر کارل گئورگ بوشنر بود، در نقش نیت الله خان، ارباب مستبدی بازی کرد که اقتدارش را در گذر جامعه از سنت به مدرنیته و غربی شدن جامعه از دست می داد.
بازی در فیلم های تاریخی و در نقش شخصیت های تاریخی یا شبه تاریخی، بیانگر وجه دیگری از قابلیت های بازیگری انتظامی بود که با بازی در فیلم های علی حاتمی مثل ستارخان، حاجی واشنگتن، کمال الملک و جعفرخان از فرنگ برگشته و سریال هزاردستان آغاز شد و بعد با فیلم هایی مثل ناصرالدین شاه آکتور سینما ساخته محسن مخملباف، گراند سینما ساخته حسن هدایت، شیرسنگی و در مسیر تندباد ساخته جعفری جوزانی و روز واقعه ساخته شهرام اسدی، ادامه پیدا کرد.
انتظامی به خاطر بازی هایش، جوایز سینمایی خارجی و داخلی بسیاری کسب کرد. جایزه هوگوی جشنواره فیلم شیکاگو برای بازی او در فیلم گاو، و جایزه سپاس بهترین بازیگر برای فیلم آقای هالو، از جوایزی است که در سال های پیش از انقلاب به او تعلق گرفت. بعد از انقلاب نیز سه بار به خاطر بازی در فیلم های «گراند سینما» ساخته حسن هدایت، روز فرشته و گاوخونی، هر دو ساخته بهروز افخمی، برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر در جشنواره فیلم فجر شد. او همچنین سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را برای بازی در فیلم خانه ای روی آب ساخته بهمن فرمان آرا به دست آورد.
آخرین فیلم انتظامی در سینما، فیلم حادثه ای و پرهزینه راه آبی ابریشم ساخته محمد بزرگ نیا بود که در نقش فرعی یک برده فروش ظاهر شد. سرانجام پس از گذراندن دوره طولانی بیماری، عزت الله انتظامی بازیگر پیشکسوت کشورمان، در مرداد ۱۳۹۷ در ۹۴ سالگی بر اثر ایست قلبی دار فانی را وداع گفت.
