بر اساس آمار سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در پایان دولت سیزدهم حدود ۸ میلیون خانوار تحت پوشش شبکه فیبر نوری قرار گرفته بودند، اما تنها حدود ۴۱۵ هزار خانوار به این شبکه متصل شده بودند. این بدان معناست که تنها حدود ۵ درصد از ظرفیت ایجاد شده به بهرهبرداری واقعی رسیده بود. در پایان سال ۱۴۰۴ نیز میزان پوشش به بیش از ۹.۲ میلیون خانوار افزایش یافت و تعداد اتصالها از مرز یک میلیون خانوار عبور کرد. اگرچه این آمار از رشد قابل توجه اتصالها حکایت دارد، اما همچنان نسبت اتصال به پوشش در سطحی قرار دارد که نمیتوان آن را رضایتبخش دانست.
واقعیت این است که در پروژههای زیرساختی ارتباطات، «پوشش» صرفاً به معنای فراهم بودن امکان دریافت سرویس است، اما آنچه کیفیت زندگی دیجیتال مردم را تغییر میدهد «اتصال واقعی» است. به بیان ساده، میلیونها خانواری که در محدوده پوشش قرار دارند اما مشترک سرویس نشدهاند، هنوز از مزایای اصلی این سرمایهگذاری ملی بهرهمند نشدهاند. از این منظر، آمار پوشش هرچند مهم است، اما شاخص اصلی موفقیت پروژه محسوب نمیشود.
نکته قابل تأمل دیگر، جهش آماری اعلام شده در ماههای اخیر است. وزیر ارتباطات اعلام کرده که تعداد مشترکان متصل به فیبر نوری از یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر عبور کرده و اتصالها در دولت چهاردهم بیش از چهار برابر شده است. این آمار در ظاهر امیدوارکننده است، اما مقایسه آن با دادههای رسمی پایان سال ۱۴۰۴ نشان میدهد بخش قابل توجهی از این رشد در فاصله زمانی کوتاهی رخ داده است. موضوعی که به طور طبیعی پرسشهایی را درباره نحوه تحقق این افزایش، پراکندگی جغرافیایی مشترکان جدید و سهم اپراتورهای مختلف در این رشد ایجاد میکند.
شفافسازی در این زمینه نه تنها یک مطالبه رسانهای، بلکه ضرورتی برای ارزیابی عملکرد پروژه است. تجربه پروژههای زیرساختی نشان داده است که ارائه آمارهای کلی بدون انتشار جزئیات اجرایی، امکان تحلیل دقیق را محدود میکند. اگر رشد اتصالها واقعی و پایدار باشد، انتشار اطلاعات تکمیلی میتواند به افزایش اعتماد عمومی و همچنین تشویق سرمایهگذاری بیشتر در این بخش کمک کند.
در کنار این مسائل، چالش بزرگتر به اهداف برنامه هفتم توسعه بازمیگردد.
طبق برنامهریزیهای انجام شده، کشور باید تا پایان برنامه به حدود ۲۰ میلیون اتصال فیبر نوری دست یابد. حتی اگر آمار یک میلیون و ۶۰۰ هزار اتصال اعلامی را مبنا قرار دهیم، کمتر از ۱۰ درصد هدف نهایی محقق شده است. این مسئله نشان میدهد مسیر پیشرو همچنان طولانی است و سرعت فعلی برای دستیابی به اهداف تعیین شده کافی به نظر نمیرسد.
از سوی دیگر، افزایش تعداد اتصالها صرفاً به توسعه شبکه وابسته نیست. هزینه نصب و راهاندازی، تعرفه خدمات، میزان آگاهی کاربران، کیفیت سرویس ارائه شده و انگیزه اپراتورها برای جذب مشترک نیز از عوامل تعیینکننده هستند. در بسیاری از مناطق، زیرساخت ایجاد شده اما استقبال کاربران کمتر از حد انتظار بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد توسعه فیزیکی شبکه باید همزمان با سیاستهای تشویقی و اقتصادی دنبال شود.
در نهایت باید گفت؛ آینده پروژه فیبر نوری نه با تعداد خانوارهای تحت پوشش، بلکه با تعداد مشترکان فعال و رضایت آنها سنجیده خواهد شد. آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تبدیل میلیونها خانوار تحت پوشش به کاربران واقعی این فناوری است. در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که بخش مهمی از سرمایهگذاری انجام شده صرفاً در قالب آمارهای پوشش باقی بماند و اثر ملموس آن در زندگی دیجیتال مردم کمتر از انتظار باشد.
