آب درهمواره تاریخ در نزد ایرانیان، مقدس و با ارزش بوده و اینکه چگونه می شود قومی که زمانی این مایه حیات را مقدس شمرده و با احترام با آن برخورد می کرده است به جایی می رسد که رکورد هدر رفت و اسراف آن را می شکند، قابل تعمق است. آب عنصری پرقداست و […]
آب درهمواره تاریخ در نزد ایرانیان، مقدس و با ارزش بوده و اینکه چگونه می شود قومی که زمانی این مایه حیات را مقدس شمرده و با احترام با آن برخورد می کرده است به جایی می رسد که رکورد هدر رفت و اسراف آن را می شکند، قابل تعمق است.
آب عنصری پرقداست و شایسته احترام در تاریخ باستان ایران بوده است. بر همین اساس نام هشتمین ماه در تقویم ایرانی، «آبان» به معنای آب و هنگام آب است که یکی از عناصر پاک کننده نزد ایرانیان باستان بوده است. بر همین اساس آبانگان یکی از جشن های دوازده گانه سال در ایران باستان بوده است.
تقدس آب نزد ایرانیان
آرزو رسولی (طالقانی) استاد تاریخ و هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی در این باره گفت: جشن آبانگان به مناسب به بزرگداشت ایزدبانوی آب ها در ایران باستان برگزار می شده است. در ایران باستان اعتقاد بر این بود که برای هر پدیده ای یک ایزد و ایزدبانویی هست و آب هم برایشان مهم بوده، چون سرزمین کشاورزی بوده و ایران مرتب دچار خشکسالی می شده است. در نتیجه برای آب هم ایزدبانویی تصور می کرده اند و آنقدر این آب برایشان مقدس بوده است که آن را پاکیزه نگه می داشته اند و نمی گذاشتند آلوده شود.
وی افزود: در ایران باستان مانند امروز به این شکل نبوده است که ماه ها را به هفته و به شنبه و یکشنبه و دوشنبه و … تفکیک می کنیم . در آن دوره روزها نام داشته و هر روزی به نام یکی از این ایزدان شروع می شده است. و آن روزی که نام یکی از این ایزدان را داشته، زمانی که با نام ماه برابر می شده، آن را جشنی می گرفته اند. به این ترتیب هر ماه از سال، از این جشن های همنام شدن روز و ماه داشتند و از جمله این جشن ها، همین جشن آبانگان است. درواقع آبانگان، جشن همنام شدن روز و ماه است که در ستایش ایزدبانو آناهیتا است که هم ماه و هم روز به نام اوست.
جشن آبانگان
این مدرس دانشگاه در پاسخ به این سوال که جشن آبانگان متعلق به چه دوره زمانی است و آیا می توانیم تاریخ آن را تعیین کنیم گفت: این جشن مربوط به ایران باستان و پیش از اسلام است و به هیچ عنوان نمی توانیم تاریخ مشخص برای آن بگوییم ولی به مرور زمان بسیاری از جشن هایی که ایرانیان باستان داشتند، در طول زمان به فراموشی سپرده شده است از جمله همین جشن های همنام شدن روز و ماه.
رسولی در جواب این سوال که روایتی هست مبنی بر این که مبدا این جشن به آبانی برمی گردد که در آن پس از ۸ سال خشکسالی باران باریده است، گفت: معمولا برای بعضی از مناسبت ها یک حوادثی تعریف می شود یا داستان هایی گفته می شود، ولی اصل ماجرا همین است که گفتم و همنام شدن روز و ماه است که علت پدید آمدن این جشن شده است. بیشتر این جشن ها ریشه اش به کشاورزی باز می گردد چون اقتصاد ایران بر پایه کشاورزی و دامپروری بوده و چون خیلی از پدیده ها خوراکشان و زندگیشان بر اساس همین جنبه های اقتصادی بوده در نتیجه این ها برایشان محترم می شده است و از منظر اعتقادی در واقع به خیلی از پدیده هایی که زندگیشان از این راه تامین می شده است، احترام می گذاشته اند. وی تصریح کرد: ایران کشوری بوده که همیشه دچار خشکسالی بوده است و مردم همیشه ذخیره ای داشته اند. و یک جورهایی در فرهنگ ما ذخیره کردن مانده است و می گویند نگه داریم برای روز مبادا. و این روز مبادا ازهمان دوران سختی می آید، چون همیشه دوره هایی بوده است که این ها دچار کمبودهایی می شده اند. چون عادت کرده اند و به صورت فرهنگی در ما مانده است که چیزی را برای روز مبادا ذخیره داشته باشیم.
