محمدحسین جعفری سمیع دبیر سرویس سیاسی پس از خروج ایالات متحده از توافق برجام، رهبران اروپا و جامعه جهانی ضمن نکوهش اقدام ترامپ از ایران خواستند تا دست به عمل متقابل نزند و متعهد شدند که در راستای برخورداری ایران از این توافقنامه تلاش خود را به کار گیرند. ایران نیز متقابلاً این فرصت را […]
محمدحسین جعفری سمیع
دبیر سرویس سیاسی
پس از خروج ایالات متحده از توافق برجام، رهبران اروپا و جامعه جهانی ضمن نکوهش اقدام ترامپ از ایران خواستند تا دست به عمل متقابل نزند و متعهد شدند که در راستای برخورداری ایران از این توافقنامه تلاش خود را به کار گیرند. ایران نیز متقابلاً این فرصت را به اروپا داد تا تدبیری کارآمد در جهت حفظ منافع ملی ایران در خصوص برجام اتخاذ کنند. با این حال پس از گذشت حدود ۳ سال از امضاء توافقنامه برجام هنوز اجرای آن و بهره مندی ایران از مزایای این توافق نامه با ابهامات زیادی مواجه است.
از زمان تولد برجام، این طفل نارس با مشکلات زیادی مواجه بوده است. قبل از آنکه این توافقنامه به یک پیروزی جهانی برای ایران و کشورهای ۱+۵ تبدیل شود، با دشمنانی روبه رو شد که کمر به قتل او بسته بودند. هرچند جناح دموکرات آمریکا تا آخرین لحظه حضور خود در اریکه قدرت از این توافقنامه دفاع کرد اما با روی کار آمدن جمهوری خواهان در ایالات متحده و پیروزی دونالد ترامپ، جریانات رادیکال و دشمنان اسرائیلی و سعودی ایران جان تازه ای گرفتند. ترامپ که پیش از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری ، از برجام به عنوان توافق بد یاد کرده بود به وسسه دلارهای نفتی و حمایت های لابی صهیونیستی در اردیبهشت سال جاری با خروج آمریکا از این توافق نامه بزرگترین ضربه را به برجام وارد کرد. اقدامی که شادی پنهان و آشکار دشمنان ملت ایران را در پی داشت.
حال نوبت به دیگر طرف های برجام رسیده بود تا موضع خود را در قبال این توافقنامه اعلام کنند.
فدریکا موگرینی پس از اعلام رئیسجمهور آمریکا مبنی بر خروج از برجام و بازگرداندن تحریمهای ثانویه علیه ایران و اعمال تحریمهای جدید در کنفرانس مطبوعاتی، اظهار کرد: «اتحادیه اروپا مکررا اعلام کرده است که برداشتن تحریمها نتایج مثبتی بر روی روابط تجاری ایران و اتحادیه اروپا و همچنین اقتصاد مردم ایران داشته است. ما همچنان متعهد هستیم این وضعیت ادامه پیدا کند.»
در مقابل نیز ایران با تامل و صبر اقدامات اروپا را در جهت اجرای مفاد برجام پیگیری کرد. اما ترامپ که به شرکای خود یعنی سعودی ها و صهیونیست ها قول داده بود تا ایران را به سمت انزوای بین المللی بکشاند، طرح بازگشت تحریم های ظالمانه علیه ملت ایران را کلید زد.
در مقابل این اقدام آمریکا اروپا وعده داده بود تا اجازه ندهد تحریم های اعمالی خللی در مبادلات ارزی و اقتصاد ایران ایجاد کند. اتحادیه اروپا با مطرح کردن راهکارهایی به ایران وعده داد تا با اتخاذ سیاست هایی از فشار تحریم های اعمال شده بکاهند.
با اینحال آنچه که تا به امروز مشاهده شده حکایت از آن دارد که اقدامات اروپایی نتوانسته از مرحله حرف به وادی عمل وارد شود. این موضوع باعث شد تا در روزهای گذشته شاهد واکنش های متعددی از مسئولین سیاست خارجی کشورمان در قبال اتحادیه اروپا باشیم.
روز گذشته سیدکمال خرازی رئیس شورای راهبردی روابط خارجی درباره ارزیابی ایران از اجرای تعهدات برجامی اروپا گفت: «اگرچه با توجه به مشکلات داخلی اروپا، ضعف و ناتوانی اروپا در برابر فشارهای آمریکا قابل درک است، اما قصور و ناتوانی اروپا در اجرای تعهدات خود در برجام، قابل توجیه و پذیرش نیست و رافع مسئولیت آنها در قبال برجام نخواهد بود.»
در همین رابطه حمید بیات’ سفیر ایران در ایتالیا نیز روز دوشنبه در مصاحبه با روزنامه ‘ایل مساجرو’ در پاسخ به این سوال که ‘فکر می کنید تحریم ها می توانند بر روابط بین ایران و اتحادیه اروپا تاثیر بگذارند؟’ گفت: «بستگی به عملکرد اتحادیه اروپا دارد. اتحادیه اروپا نقشی ممتاز در شکل گیری برجام داشته است.ایران به تعهدات خود در برجام کاملا پایبند بوده در مقابل، متاسفانه ایالات متحده و کشورهای اروپایی، به تعهدات خود به ایران در چارچوب برجام به طور کامل عمل نکرده اند. اکنون هم انتظار ما از کشورهای اروپایی این است که به تعهدات خود درقبال ایران عمل کنند.»
اروپا و آمریکا در موضوعات متعددی از جمله توافقنامه پاریس و موضوعات مالی مربوط به ناتو درگیر اختلاف هستند اما برجام موضوعی است که با استقلال و حیثیت اروپا گره خورده است.
روزنامه فرانسوی ‘لوتان’روز دوشنبه در گزارشی با اشاره به عملکرد ضعیف کشورهای اروپایی درمواجهه با آمریکا برای حمایت از ایران، نوشت: «مهمترین هدف اروپا استقلال حاکمیتی است اما تا این هدف، فاصله بسیار زیادی وجود دارد.» در این گزارش آمده است: «سران کشورهای اروپایی مدتهاست که خواستار عمکرد مستقل تر کشورهای اروپایی در برابر تهدیدهای آمریکا هستند. سران کشورهای اروپایی، قوانین موجود اتحادیه اروپا در این زمینه را بسیار ناکارآمد می دانند. عدم موفقیت آنها برای پیدا کردن راهی به منظور دور زدن تحریم های آمریکا علیه ایران نشان داده که آنها تا چه حد از هدف شان فاصله دارند.»
به رغم آنکه تا به امروز شاهد اقدامی کارآمد از سوی دیگر طرف های اروپایی نبودیم اما با این حال سران اروپایی همچنان مدعی پایبندی به برجام بوده و از ایران نیز می خواهند همچنان در برجام بماند. این همان موضوعی است که روز دوشنبه بار دیگر از طرف وزیر امور خارجه بریتانیا مطرح شد.
محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در خصوص مذاکرات خود با جرمی هانت وزیر خارجه انگلیس ضمن انتقاد از کندی تحرکات اروپا در راستای تعهداتش گفت: «این مهم است که اروپا تعهد سیاسی داده اما متاسفانه، قابلیت اجرا محل نگرانی است و بسیار کند بوده است. هانت به من تعهد داد که انگلستان به توافق هستهای باور دارد اما ما نیاز داریم اقدام عملی هم ببینیم.»
مقامات کشورمان در ازای همکاری های برجامی ، توقع برداشته شدن گام های هماهنگ و ملموس از جانب اتحادیه اروپایی دارند که در ظاهر برای نجات برجام در مقابل ایالات متحده ایستادگی کرده است. ضمن این که اعلام زمان دقیق تحویل بسته برجامی برای ایران و شرکای اقتصادی کشور ما از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
به همین دلیل سیدعباس عراقچی معاون سیاسی وزیر امور خارجه روز دوشنبه در تشریح تلاش های اروپا به منظور حفظ برجام، ناتوانی تروئیکای اروپا را در پیاده سازی کانال ویژه مالی ناشی از فشار سنگین آمریکا دانست اما در عین حال تاکید کرد: «چه اروپا نمیخواهد با ما کار کند و بازی میکند و چه اینکه میخواهد کار کند و قادر نیست با فشارهای آمریکا، در نتیجه فرقی ندارد. ما با شرایطی روبهرو هستیم که اروپا نتوانسته یا نخواسته سازوکاری ایجاد کند که خواست ایران را تأمین کند. تا زمانی در برجام میمانیم که منافع ما تأمین شده باشد. الآن بهدلیل منافعی که برای ما از لحاظ اقتصادی و سیاسی وجود دارد در برجام هستیم.»
از نگاه تهران تنها نتیجه مهم است و اروپا چه به دلیل فشارهای آمریکا و چه به لحاظ سیاسی کاری و خرید زمان، برجام را به عنوان یکی از بزرگترین ابتکارهای خود با خطر مواجه خواهد کرد؛ خطری که به باور تحلیلگران و حتی مقامات اروپایی، هر چند به بروز مشکل در اقتصاد ایران منجر خواهد شد اما در نهایت دامن اتحادیه اروپا را پیش از آمریکا خواهد گرفت.
