احسان اسقایی ظریف استعفا داد. جست و جویی در سوابق محمد جواد ظریف وی را در جایگاهی بالاتر از وزارت خارجه در اذهان عمومی می نشاند. ظریف مورد اعتماد بزرگان نظام در ایران است و مهمترین پرونده و چالشی را که حدود دو دهه جمهوری اسلامی بر سر آن با اروپا و آمریکا چانه زنی […]
احسان اسقایی
ظریف استعفا داد. جست و جویی در سوابق محمد جواد ظریف وی را در جایگاهی بالاتر از وزارت خارجه در اذهان عمومی می نشاند. ظریف مورد اعتماد بزرگان نظام در ایران است و مهمترین پرونده و چالشی را که حدود دو دهه جمهوری اسلامی بر سر آن با اروپا و آمریکا چانه زنی می کرد را به نتیجه رساند، هرچند خروج ترامپ از توافق هسته ای آن را عقیم کرد اما بدون تردید اقدامی که او در به رسمیت شمردن حقوق هسته ای ایران توسط غربی ها انجام داد در تاریخ ایران ثبت و ضبط خواهد شد. به نظر می رسد وزیر خارجه ایران به دلایل مختلفی استعفا داده است وی اعلام کرده برای حفظ جایگاه و حریم وزارت خارجه دست به این اقدام زده و هیچ ناراحتی شخصی ندارد. از سوی دیگر این نکته قابل تامل است که ظریف آخرین ژنرال کابینه روحانی نیست که درخواست استعفا خود را به دولت تقدیم می کند. هنوز وزیر نفت در کابینه باقی مانده در نتیجه این امکان وجود دارد تمام وزرایی که از برجام روزگاری سود جستند، در آینده نزدیک به خاطر شرایط اقتصادی و سیاسی کشور از کابینه خارج شوند. برای بررسی استعفا ظریف «جمله» با سید فاضل موسوی به گفت و گو پرداخته که در ادامه می خوانید.
محمد جواد ظریف استعفا کرده است فارغ از علت استعفا، عملکرد او در این سال ها که وزیر خارجه ایران بود را چگونه ارزیابی می کنید؟
محمد جواد ظریف تنها وزیر امور خارجه ایران است که بعد از انقلاب تخصص ویژه در امرور بین الملل دارد. رشته تحصیلی او در امور بین الملل است و سال ها در نهاد های بین المللی از جمله سازمان ملل به فعالیت پرداخته است. انتخاب آقای روحانی در این زمینه بهترین بود. به عبارت بهتر گل سر سبد کابینه اول و دوم روحانی، ظریف بود. شخصی که تسلط خاصی به حوزه فعالیت خود داشت و این سطح از تسلط در هیچ کدام از اعضای کابینه که متخصص هم هستند، در حوزه کاری مختلف مشاهده نمی شود. هیچ وزیری از اول انقلاب تا کنون مانند ظریف جامعیت ندارد. حتی شیخ الوزراء نیز مانند ظریف قدرت هم آوردی با او را ندارند. زیرا او عملا در روابط بین الملل تنها نه یک دیپلمات بلکه یک نظریه پرداز است.
ظریف اکنون به خاطر فشار استعفا داده است حال اینکه شاید بیشترین فشارها بر شخص رئیس جمهور باشد اما او هنوز به فعالیت در دولت میپردازد. چرا ظریف نتوانسته مانند روحانی دوام بیاورد؟
زیرا او بیش از هر شخص دیگری در معرض انتقاد قرار دارد. انتقاد که هیچ ظریف عملا بعد از خروج ترامپ از توافق هسته ای به سیبل مخالفان تبدیل شده است. ظریف با توجه به شناخت در حوزه سیاست خارجه داشت در این حوزه هدف گذاری منطقی صورت داد و با توجه به در نظر گرفتن شرایط، او همچنان وزیری موفق بود. حوزه وزارت خارجه حوزه ای است که هر شخصی در ایران خود را متخصص در آن می داند و بعضا در این مسیر در مقابل مواضع ظریف هم قرار می گرفتند. در نتیجه ظریف استقلال وزارت خارجه را در خطر دید و همان طور که اعلام کرده برای حفظ جایگاه این وزارت خانه استعفا داده است.
این که ظریف را وزیری متخصص می دانند آیا او توانست از این تخصص خود به نحو احسنت و در جهت منافع ملی استفاده کند؟
در ایران قدر ظریف را ندانستند به مانند بسیاری از نخبگانی که قدر آنها را نمی دانیم و از ایران مهاجرت می کنند. فرصت جدی برای ظریف تنها یک بار به وجود آمد و آن یک بار هم با کارشکنی های داخلی و خارجی زیادی مواجه شد.
روحانی اکنون تنهاست به نظر شما شخص ایشان درکار آمد شدن وزارت خارجه تا چه میزان می توانست نقش ایفا کند و نکرد که ظریف مجبور به استعفا شد؟
روحانی قبول کند که آن سبو بشکست. به نظر می رسد روحانی نیز نتوانسته شرایط را بیش از این برای روحانی فراهم کند. کشوری مانند ایران اگر در عرصه سیاست خارجه در شرایط حساس کنونی حرفی برای گفتن داشته باشد، می تواند در عرصه های بین المللی قدم هایی بزرگ تری را برای توسعه بردارد. این فرصت به صورت منطقی و جدی برای آقای ظریف فراهم نشد و قطعا هر جا دستان ظریف باز بود، او توانسته گام های جدی برای گشایش وضعیت کشومان با توجه به بحران ها بردارد. واقعیت آن است فردی که در این شرایط از نظام و مردم ایران به خوبی دفاع کرد تنها ظریف بود. ظریف به خوبی در مقابل نقدها حتی نقدهای غیر منصفانه صبوری کردکه آن صبرها نشان از مظلومیت ظریف است.
ظریف رفته اکنون به رغم اینکه ممکن است روحانی استعفا او را بپذیرد. جایگاه بین المللی ظریف بعد از این کناره گیری با چه تغییر و تحولی روبرو می شود؟
با وزیر خارجه در ایران به خوبی رفتار نشد اما او بعد از اینکه پرونده هسته ای را به نتیجه رساند و امضاء تمامی کشورهای بزرگ جهان را پای آن گرفت؛ از نظر حقوق بین الملل به شخصیتی جهانی تبدیل شد. به نظر می رسد دولت نیز از ظرفیت لازم برخوردار نبود که از جایگاه ظریف استفاده کند. از این منظر به نظر می رسد به ظریف جفا شد.
احتمال که استعفا ظریف پذیرفته شود دور از ذهن نیست. در این صورت در حال حاضر شخصی در قامت او وجود دارد که بتواند در مسند ظریف بنشیند؟
بعید است حتی در میان نزدیک ترین افراد به شخص رئیس جمهور و حتی در تیم آقای ظریف بعد از رفتارهایی که با وزیر خارجه ایران صورت گرفت، فرد متخصصی تمایل به پذیرش این سمت داشته باشد. هرچند همین الان وزرایی در کابینه وجود دارند که در گذشته در حد مدیر کل یک اداره هم سابقه نداشتند.
