آنچه در ظاهر یک تصمیم موقتی برای حفظ سلامت یا امنیت دانشآموزان بود، در عمل به شکافی عمیق در نظام آموزشی انجامیده است. شکافی که امروز معلمان و کارشناسان از آن با عنوان «فاجعه بیسوادی پنهان» یاد میکنند.
در این میان، آموزش آنلاین که قرار بود جایگزینی کارآمد برای کلاسهای حضوری باشد، نتوانست آنطور که انتظار میرفت عمل کند. بسیاری از معلمان معتقدند که کلاسهای مجازی نهتنها کیفیت آموزش را کاهش داده، بلکه به نوعی توهم یادگیری نیز دامن زده است. دانشآموزانی که در ظاهر در کلاس حضور دارند، اما در واقع ارتباطی با فرآیند آموزش برقرار نمیکنند. نتیجه این وضعیت، نسلی است که مدرک میگیرد اما مهارتهای پایهای خواندن، نوشتن و تحلیل را بهدرستی کسب نکرده است.
یکی از مهمترین تبعات این شرایط، افت شدید سواد پایه در میان دانشآموزان است. گزارشهای میدانی معلمان نشان میدهد که حتی در مقاطع بالاتر، دانشآموزانی وجود دارند که در خواندن یک متن ساده یا نوشتن چند جمله بدون غلط، با مشکل جدی مواجهاند. این مسئله تنها یک ضعف فردی نیست، بلکه نشانهای از یک بحران ساختاری در آموزش است.
از سوی دیگر، نابرابری آموزشی نیز در این سالها تشدید شده است. دانشآموزانی که به امکانات مناسب و فضای آموزشی در خانه دسترسی دارند، تا حدی توانستهاند خود را با شرایط تطبیق دهند. اما در مقابل، گروه بزرگی از دانشآموزان عملاً از چرخه آموزش خارج شدهاند. برای این دسته، تعطیلی مدارس به معنای پایان یادگیری بوده است. این شکاف، در آینده میتواند به نابرابریهای عمیقتر اجتماعی و اقتصادی منجر شود.
نکته نگرانکنندهتر این است که آثار این جاماندگی آموزشی، کوتاهمدت نیست. دانشآموزی که امروز مهارتهای پایه را یاد نمیگیرد، در سالهای بعد نیز با چالشهای جدیتری مواجه خواهد شد.
این زنجیره از ضعفها، در نهایت به ورود نسلی به بازار کار منجر میشود که از حداقل تواناییهای لازم برای مشارکت مؤثر در اقتصاد و جامعه برخوردار نیست. به بیان ساده، آیندهسازانی که باید موتور محرک توسعه باشند، خود به یکی از چالشهای اصلی تبدیل خواهند شد. کارشناسان آموزشی هشدار میدهند که اگر این روند ادامه پیدا کند، با نسلی مواجه خواهیم شد که نهتنها از نظر علمی جامانده است، بلکه اعتمادبهنفس و انگیزه لازم برای پیشرفت را نیز از دست داده است.
آموزش، صرفاً انتقال اطلاعات نیست. مدرسه، محل شکلگیری هویت، مهارتهای اجتماعی و تفکر انتقادی است. حذف یا تضعیف این فضا، پیامدهایی دارد که بهسادگی قابل جبران نیست.
در چنین شرایطی، بازنگری جدی در سیاستهای آموزشی ضروری به نظر میرسد. بازگشت پایدار به آموزش حضوری، تقویت زیرساختهای آموزشی، حمایت ویژه از دانشآموزان آسیبدیده و بازآموزی معلمان برای مواجهه با شرایط جدید، از جمله اقداماتی است که میتواند بخشی از این بحران را کنترل کند. در غیر این صورت، هزینهای که امروز با تعطیلیهای مکرر پرداخت میشود، در آینده بهمراتب سنگینتر خواهد بود.
واقعیت این است که بحران بیسوادی، یک تهدید خاموش است. تهدیدی که شاید در آمارهای رسمی بهوضوح دیده نشود، اما در کلاسهای درس، در دفترهای خالی از نوشتن و در نگاههای سردرگم دانشآموزان، بهخوبی قابل مشاهده است. اگر امروز برای آن چارهای اندیشیده نشود، فردا دیگر فرصتی برای جبران نخواهد بود.
- نویسنده : ملیحه منوری / سردبیر
