حمید سمندریان از جمله موثرترین چهرههای معاصر تئاتر و نمایش ایران به شمار میرود که به «پدر تئاتر ایران» نیز مشهور است. نسل جدید بازیگری و حتی نسل قدیمیتر آن به نوعی وامدار و شاگرد وی در عرصه هنر بازیگری محسوب میشوند و آموزش آکادمیک بازیگری در ایران با تلاش سمندریان به ثمر […]
حمید سمندریان از جمله موثرترین چهرههای معاصر تئاتر و نمایش ایران به شمار میرود که به «پدر تئاتر ایران» نیز مشهور است. نسل جدید بازیگری و حتی نسل قدیمیتر آن به نوعی وامدار و شاگرد وی در عرصه هنر بازیگری محسوب میشوند و آموزش آکادمیک بازیگری در ایران با تلاش سمندریان به ثمر رسید.
حمید سمندریان ۹ اردیبهشت ۱۳۱۰ خورشیدی در تهران متولد شد. شروع فعالیت تئاتریش همزمان با تحصیل در دوره متوسطه بود او در کلاسهای تئاتر و هنرپیشگی استادان حسین خیرخواه، شباویز و نصرت کریمی شرکت و تحصیل کرد. این کلاس ها زیر نظر عبدالحسین نوشین اداره میشد.
حمید سمندریان همچنین ویلون مینواخت و از شاگردان محمود ذوالفنون، برادر بزرگتر زنده یاد جلال ذوالفنون بود. او درباره این مواجهه توامان تئاتر و موسیقی گفته است: من از اول با خودم شرط کرده بودم هر طوری شده تئاتری بشوم. حتی اینجا شاگرد ویولن آقای ذوالفنون بودم. وقتی ایشان میدید من کلاس حسین خیرخواه هم میروم، به من میگفت برو آنجا. اینجا توی کلاس ویولن وقتت تلف میشود. میگفت من نمیخواهم روی علاقهات حرف بزنم اما این پرش «آرشه» (یکی از آلات موسیقی) که به تو گفتم، باید یک هفته وقت بگذاری تا خوب یاد بگیری. نیا اینجا و وقتت را تلف نکن. من هم آمدم خانه و یک شب گریه کردم و دیگر نرفتم. رفتم کلاس حسین خیرخواه. تئاتر را ترجیح دادم.
بسیاری از بازیگران تئاتر، سینما و تلویزیون به نوعی خود را شاگرد حمید سمندریان می دانند و به نوعی می توان سمندریان را پرورش دهنده خیل وسیعی از بازیگران مطرح سینما و تئاتر ایران دانست. از مهمترین شاگردان حمید سمندریان می توان به سعید پور صمیمی، مریم معترف، سوسن تسلیمی، فریبرز عرب نیا، احمد آقالو، پرویز پور حسینی، امین تارخ، احمد ساعتچیان، محمد رحمانیان، محمد رضا جوزی، محمد یعقوبی، امیر جعفری، فتحعلی اویسی، فردوس کاویانی، مهران مدیری، میر طاهر مظلومی، پیام دهکردی، نوید فرید، شهاب حسینی، حامد کمیلی، حامد بهداد، نگار فروزنده، یوسف تیموری، رابعه اسکویی، مجید صالحی، فرزاد حسنی، شهرام عبدلی، قطب الدین صادقی، کیومرث مرادی، علیرضا اشکان، حمید فرخ نژاد، الیکا عبدالرزاقی حمید میهن دوست، آشا محرابی و حسام نواب صفوی اشاره کرد.
حمید سمندریان که مدت ها از بیماری سرطان لوزالمعده رنج میبرد و سرانجام حدود ساعت ۵ بامداد پنجشنبه ۲۲ تیر ۱۳۹۱ خورشیدی در ۸۱ سالگی در خانه خود درگذشت. حمید سمندریان پس از انقلاب اسلامی ایران و در پی انقلاب فرهنگی و تعطیلی دانشگاهها مدتی از انجام فعالیت های آکادمیک و تدریس دورماند اما پس از مدتی به پیشنهاد شاگرد سابق وی، بهروز غریبپور قرار شد، سمندریان به دانشکده هنرهای زیبا برگردد.
در نیمه نخست دهه ۱۳۷۰ خورشیدی به پیشنهاد عباس لطفیان سرگزی، ناصر باباشاهی رئیس دانشکده هنر و معماری دانشگاه تهران از حمید سمندریان دعوت کرد تا گروه نمایش این دانشکده را راهاندازی کند و بدین ترتیب سمندریان پایه و اساس این گروه را گذاشت. او در ۱۳۷۳ خورشیدی به تاسیس کلاسهای آزاد بازیگری و کارگردانی دست زد که هنرجویان بسیار زیادی از آنجا فارغ التحصیل شدند و به عرصه حرفهای هنر وارد شدند که نام بخشی اندک از آنها در مقدمه بالا ذکر شده است.
منتقدان حمید سمندریان بر او خرده می گرفتند که اعتقادی به نمایشنامه نویسان ایرانی ندارد و استدلال آنها نیز متن نمایشنامه های فرنگی بود که سمندریان روی صحنه می برد، در هر حال سمندریان برخی از مهمترین متون نمایشی از نویسندگان شاخص ادبیات نمایشی غرب همانند فردریش دورنمات، برتولت برشت، آنتوان چخوف، اوژن یونسکو، آرتور میلر، ماکس فریش، ژان آنوی، تنسی ویلیامز، ژان پل سارتر، هنریک ایبسن را ترجمه و سپس خود کارگردانی کرد. از این منظر باید او را یکی از کارگردانان شاخص تئاتر در تاریخ تئاتر ایران به شمار آورد که سهمی جدی در آشنایی مردم و علاقه مندان تئاتر و نمایش با متون و آثار کلاسیک و برجسته تاریخ تئاتر جهان داشت به شمار آورد.
سمندریان تجربهای هم در حیطه سینما داشت و فیلم تمام وسوسه های زمین را در سال های اولیه دهه شضت کارگردانی کرد، اما اثر موفقی از آب درنیامد و او دیگر به سمت سینما نیامد، اگرچه همسرش ، هما روستا از جمله بازیگران شاخص تئاتر و سینما بود و برای برخی از فیلمها جایزه سیمرغ بهترین بازیگری زن را هم دریافت کرد.
حمید سمندریان در رادیو صدای ایران تعدادی نمایشنامه را ترجمه کرده که کارگردانی آن را نیز به عهده داشتهاست: غروب روزهای آخر پاییز نوشته فردریش دورنمات ۱۳۴۱، پنچری نوشته فردریش دورنمات ۱۳۴۱، همزاد نوشته فردریش دورنمات ۱۳۴۱، اقدامات وگا نوشته فردریش دورنمات ۱۳۴۱، فیزیکدان ها نوشته فردریش دورنمات ۱۳۶۶؛ آنتیگون نوشته ژان آنوی ۱۳۷۶.
سمندریان تجارب زندگی خصوصی و هنریش را در کتابی به نام صحنه خانه من است شرح دادهاست که گفت وگوی طولانی افسانه ماهیان است با حمید سمندریان. این کتاب را نشر قطره منتشر کردهاست.
