نیلوفر منصوری دبیر گروه گردشگری نقش زنان روستایی که همواره دوشادوش مردان در زندگی روستایی نقش پررنگی دارند؛ نه تنها قابل انکار نیست؛ بلکه بخش عمده ای از اقتصاد روستایی روی دوش زنان بوده است. شاید به جرات بتوان گفت که زنان در دامداری و کشاورزی حتی بیش از مردان نقش داشته اند، از این […]
نیلوفر منصوری
دبیر گروه گردشگری
نقش زنان روستایی که همواره دوشادوش مردان در زندگی روستایی نقش پررنگی دارند؛ نه تنها قابل انکار نیست؛ بلکه بخش عمده ای از اقتصاد روستایی روی دوش زنان بوده است. شاید به جرات بتوان گفت که زنان در دامداری و کشاورزی حتی بیش از مردان نقش داشته اند، از این رو در اقتصاد روستاییان نقش کار زنان بسیار مهم است. این روزها که روستاها در ایران کم جمعیت تر شده اند و بعضا مشکلات معیشتی بسیاری گریبان روستاییان را گرفته است، یک صنعت نوین و تازه می تواند خون تازه ای در رگ های زندگی روستایی جاری کند؛ آن هم صنعت گردشگری است؛ بنابراین در این میان نقش زنان در توسعه گردشگری پررنگ تر می شود.
آنگونه که سازمان جهانی جهانگردی در برنامه عملیاتی توانمندسازی زنان در سال ۲۰۰۶، بر کاهش فقر و ارتقای شأن زنان و تقویت نقش آنها تمرکز داشت؛ می تواند ابزار مهمی برای توانمندسازی زنان در جنبه های مختلف باشد. در این میان زنان روستایی با توجه به ظرفیت های منطقه ای خود می توانند نقش محوری در این صنعت داشته باشند. گردشگری می تواند منجر به توانمند سازی زنان روستایی شده و با برنامه ریزی به توسعه پایدار روستاها منجر شود. یکی از راه های توانمندسازی زنان در گردشگری، مشارکت در توسعه بوم گردی یا اکوتوریسم است که در آن توسعه پایدار نقش کلیدی دارد. از جمله شیوه های توانمندسازی زنان می تواند آموزش، تولید و فروش صنایع دستی محلی، مراکز اقامتی بوم گردی برای حفظ فرهنگ جوامع محلی، توانمندسازی زنان محلی به عنوان راهنمایان گردشگری به خصوص در مسیرهای میراثی و تاریخی و… باشد.
زنان و گردشگری در جوامع محلی
به گفته کارشناسان؛ باید ابتدا آموزش های لازم در این زمینه به زنان روستایی داده شود. در این زمینه می توان با یک برنامه ریزی ساده عمل کرد، خصوصا اینکه خدمات مربوط به گردشگری چندان پیچیده و تخصصی نیست. یک اکوتوریسم و کارآفرین در زمینه گردشگری جوامع محلی و هنرهای بومی معتقد است: توریسم فرصتی پیش روی افراد می گذارد تا با دیدن اقلیم های مختلف و باورهای متفاوت، کلی نگر شوند. این وضعیت دنیایشان را بزرگ تر می کند و کسانی که دنیایشان بزرگ باشد، افراد خلاق تری هستند و ایده های نو خواهند داشت و جرات جسارتشان در مسیر گردشگری ارتقا پیدا می کند. به گفته افسانه احسانی؛ اگر زنان را به عنوان میزبانان گردشگری در نظر بگیریم، در این فرایند مهارت های مسوولیت پذیری شان ارتقا می یابد. این کارآفرین در جوامع محلی درباره چگونگی توانمندسازی زنان در ایران عنوان کرد: یکی از کارهای اصلی توانمندسازی، پروژه های مدیریت مقاصد گردشگری است یعنی اجرای روند ظرفیت سازی و توان افزایی جوامع بومی برای پذیرش گردشگر. به طور مثال ما در استان های مختلفی مثل هرمزگان، خراسان جنوبی، قزوین، چهار محال بختیاری و … کار کرده ایم. ما در استان هرمزگان در جزیره قشم، از ظرفیت گردشگری کمک گرفتیم برای تقویت صنایع دستی شان اما در استان خراسان جنوبی اول ظرفیت صنایع دستی را با کمک خودشان تقویت کردیم و بعد روی حوزه گردشگری کار کردیم.
زنان موثر در جذابیت آفرینی گردشگری
بدون شک یکی از مهمترین دلایل عدم رغبت گردشگران به وِیژه گردشگران داخلی به ظرفیت های گردشگری موجود نبود جذابیت در این مقصدهاست. اغلب در مسیر رسیدن به مقاصد گردشگری و در مقصد، کششی برای جذب و ماندگاری وجود ندارد. نه اثری از تنوع فرهنگی مردم بومی وجود دارد و نه نقطه مکثی برای بازدید و خرید تولیدات محلی و خوراکی ها و صنایع دستی آنان، نه از رقص محلی نه از لباس محلی و نه از آواز محلی؛ حتی در اغلب موارد نمای دلچسب یا راهنمای مطلعی هم نیست تا مسافر را با شوقی وافر به سمت آن ظرفیت بالقوه هدایت کند. برگزاری جشنواره های مختلف طی سال های اخیر نیز جز در اندک موارد در افزایش میزان ماندگاری گردشگر موثر واقع نشده است. این خلا که یکی از مهمترین ضعف های حوزه گردشگری محسوب می شود که با توانمند سازی و توسعه فکری جامعه محلی به ویژه زنان می تواند تا حدودی مرتفع گردد.
