نیلوفر منصوری دبیر گروه گردشگری طغیان رودخانه ها در هفته های گذشته در نقاط مختلف کشور از شمال تا جنوب، آسیب زیادی به آثار و بناهای تاریخی کشور وارد کرده است. قد سیلاب ها بلندتر از پل های ساخته شده قدیم و جدید است، پل هایی که در دهه های اخیر نتوانستند از پس سیلاب […]
نیلوفر منصوری
دبیر گروه گردشگری
طغیان رودخانه ها در هفته های گذشته در نقاط مختلف کشور از شمال تا جنوب، آسیب زیادی به آثار و بناهای تاریخی کشور وارد کرده است. قد سیلاب ها بلندتر از پل های ساخته شده قدیم و جدید است، پل هایی که در دهه های اخیر نتوانستند از پس سیلاب برآیند و شکستند!
از مناطق سیل زده خبر می رسد که آب به نزدیکی و حتی داخل محوطه های باستانی و میراث فرهنگی رسیده است و برخی از این محوطه ها را تخریب کرده است. خبری که معاون میراث فرهنگی کشور نیز آن را تایید و از پایش کامل آثار تاریخی و فرهنگی در استانهای مختلف کشور، در پی بارندگی شدید و جاری شدن سیل خبر داد.
بارش های نوروزی و وقوع سیلاب های متعدد در شهرها و روستاهای مختلف، موجب انتشار گزارش های مختلفی از میراث فرهنگی برای فرهنگ دوستان بود. گزارش هایی که توامان با واکنش های مختلفی هم منتشر شد. یکی از نخستین واکنشها نسبت به بیتدبیریها به خصوص در شیراز و درهای که در طول چند سال گذشته برای عبور و مرور ماشینها توسط مدیریت شهری آن زمان پوشانده بود، انتشار تصاویر آبراهههای دوره هخامنشی در تختجمشید بود.
گذشتگان و اجداد ایران زمین می دانستند که ایران کشور حادثه خیزی است و اغلب سیلاب هایی که در کشور رخ می دهد به دلیل تغییر اقلیم و شرایط فیزیکی حوضه های آبریز موجب خسارات گسترده ای می شود به همین دلیل برای پیشگیری از پیامدهای ناگوار و احتمالی از قبل تدابیر و اقدامات لازم را تدارک دیده بودند. آبراهههایی که با تدبیر معماران دوره باستانی در ۲۵۰۰ سال قبل، تختجمشید و بسیاری دیگر از آثار باستانی را از گزند سیلابها و بارندگیهای فصلی و در نتیجه فرسایش تدریجی کاخهای هخامنشی نجات داد.
مدیریت صحیحی که نتیجه خرد و دوراندیشی اجداد و نیاکانی است که سالها با دانش بومی خود زندگی پایداری را برای مردم تضمین می کردند. اما اتفاقات اخیر که بیشتر شبیه صحنه های آخرالزمانی است به گفته کارشناس حوزه مهندسی آب و استاد دانشگاه تهران؛ به دلیل عدم حفاظت از مراتع و استفاده بیش از حد از ظرفیت مراتع و اشغال بستر رودخانه از طریق جادهسازی به وقوع پیوسته است.
محمد ابراهیم بنیحبیب گفت: اگر آن دره، یا فکرِ تقلید از کارِ علمی که مهندسان دوره هخامنشی در دوره باستان انجام دادند و به دنبال آن، مسیری سطحی را برای عبور آبِ باران ایجاد کردند، استفاده میشد، این فاجعه رخ نمیداد.
مسیر کشف شده از آبراههای تختجمشید
عضو هیأت علمی دانشگاه هنر شیراز با اشاره به پژوهشهای انجام شده در تختجمشید برای شبکههای اصلی این آبراهه میگوید: این آبراههها از آن جهت اهمیت دارند که نشان میدهند معماران هخامنشی از ابتدا میدانستند کاخهایی که ساخته میشود کجا قرار میگیرند، در واقع معماری و پلان کاخها از ابتدا مشخص بود، چون شبکه آبراههها یک شبکه منسجم و به هم پیوسته است که عمده آن در دورههای ابتدایی ساخت این مجموعه عظیم به وجود میآید.
علی اسدی با اشاره به شناسایی ۲۴۰۰ متر از مسیر آبراهههای زیرزمینی تا امروز، ادامه میدهد: این مسیر تقریباً زیرِ همه کاخها و فضاهای مختلف تختجمشید را شامل میشود، در واقع آبِ بارندگی روی سطح تختگاه و پشتبام جمع میشده و از طریق تنبوشههای سفالی در داخل دیوارهای خشتی به پایین منتقل میشده و آب به دریچههایی که زیر دیوارها کار گذاشته شده بود، میرسید، آن دریچهها به شبکه آبراههها متصل بوده است.
به گفته این عضو هیأت راهبردی تختجمشید معماران میدانستند که در محدودهی بالای ۱۲ و نیم هکتار در تختگاه تختجمشید، باید چیزی را ایجاد کنند تا با شیبِ ملایمی که تقریباً یک درصد است بتوانند آب را به سمت خروجی که گوشه جنوب شرقی تختگاه است، هدایت کنند.
راهکار نجات آبراهههای هخامنشی در تختجمشید
سرپرست کاوش آبراهههای تختجمشید با اینوجود به راهکارهای قابل انجام در آن زمان نیز اشاره میکند که در زمان وقوع بارانهای سیلآسا، معمولاً گروه حفاظت و مرمت پمپهایی را با لولههای بلند در این فضاها کار میگذاشتند و آب را از طریق پمپاژ به سمت برزن جنوبی – محدوده جنوبی تختجمشید – منتقل میکردند.
اسدی برنامهریزی انجام شده در آن زمان برای این محدوده را کاوش در این مسیر بیان میکند تا با کار گذاشتن لولههای بزرگ بتونی، آب از خروجی اصلی دوره هخامنشی و به صورت طبیعی خارج شود.
هنوز از تجربیات گذشته و تاریخ درس نگرفتهایم
او علت بروز فاجعه سیل در شیراز را استفاده نکردن از این تجربیات مهندسی گذشته کشور میداند و ادامه میدهد: وقتی درهای به صورت طبیعی در یک منطقه وجود دارد، قطعاً باید به دلیل شکل گرفتن آن فکر کرد، درهای که در کنار دروازه قرآن وجود داشته، به این دلیل بود که در طول میلیونها سال آب در آن حرکت کرده و دره را ایجاد کرده بود، همه درههای اطراف شیراز نیز به این صورت هستند، درههایی که مواقع بارندگی با وجود کم یا زیاد بودن آب را وارد دشت شیراز میکردند و از آنجا وارد رودخانهی خشک شده و از آنجا نیز تمام آبها را به سمت دریاچه «مهارلو» در جنوب شرق شیراز منتقل میکرده است.
