جمله: سالمندی از چه سنی شروع میشود؟ براساس آمار سازمان بهداشت جهانی و معیارهای سازمان ملل، سن شروع سالمندی در کشورهای آفریقایی و کمتر توسعه یافته، ۵۵ سال، در کشورهای درحال توسعه مثل ایران، ۶۰ سال و در کشورهای توسعه یافته ۶۵ سال است. افزایش طول عمر همواره یکی از دغدغههای انسان […]
جمله: سالمندی از چه سنی شروع میشود؟ براساس آمار سازمان بهداشت جهانی و معیارهای سازمان ملل، سن شروع سالمندی در کشورهای آفریقایی و کمتر توسعه یافته، ۵۵ سال، در کشورهای درحال توسعه مثل ایران، ۶۰ سال و در کشورهای توسعه یافته ۶۵ سال است. افزایش طول عمر همواره یکی از دغدغههای انسان بوده است. در یک چشم برهم زدنی زمان پیری فرا می رسد و تارهای سفید بر تارهای سیاه غلبه می کنند. موسم پیری دیر یا زود همه را فرا می گیرد و به قول معروف عصا به دست می شویم. امید به زندگی اصطلاحی است که در همین رابطه به دایره مفاهیم بشر افزوده شده است. از نظر جمعیت شناسان امید به زندگی در بدو تولد متوسط سالهایی است که شخص در هنگام تولد انتظار دارد زندگی کند. در ایران به دلیل پیشرفت های پزشکی این شاخص تقریبا رشد خوبی داشته است. هماینک ۱۰ درصد جمعیت به این لشکر پیوستهاند و قرارست، جمع یاران عصابهدست تا سال ۱۴۳۰حدود ۳۳ درصد باشد.
کارشناسان معتقدند در نظام توليد كشور جايگاهی برای سالمندان در نظر گرفته نشده و برونرفت عاجلانه آنها كه حاصل سياستهای بازنشستگی زودهنگام و حمايتهای يارانهای سالیان گذشته بوده؛ سبب دگرگونی سالمندان به لايه ضخيم جمعيتی شده که محتاج حمايت و مراقبت با هزينههای بالا هستند. هزينههايی كه بخش اعظم آن در حوزه درمان تعریفشده و حتی «برآوردها نشان میدهد هزینه درمان افراد بیشتر از ۶۵ سال، ۳ برابر افراد کمتر از ۶۵ سال است.» و چنانچه این جریان، با كسریهای فعلی و فشارهای مضاعف برای تأمین منابع درمانی همداستان شود، بخشی از بحران سالمندی آينده كشور را نمايان ميسازد. یک جمعیتشناس میگوید: مهمترین علت سالخوردگی جمعیت، کاهش سطح باروری مستمر و در بازه زمانی طولانیمدت است. اگر در جامعهای فرزندآوری کاهش پیدا کند، جمعیت زیر ۱۵ سال نیز به تدریج کم شده و بر نسبت جمعیت در سایر سنین افزوده میشود. مسئله دیگر نیز افزایش امید به زندگی و کاهش میزان مرگ و میر سالمندان بالای ۶۰ سال است.
به گفته دکتر علیاصغر حسنی، البته از لحاظ ساختاری؛ توسعه نیز منجر به افزایش سالخوردگی جمعیت میشود؛ چراکه براساس تحولات ناشی از همین مقوله؛ حضور افزونتر بانوان در بازار کار و حوزههای تحصیلی، کاهش سطح باروری را به دنبال دارد؛ چراکه تحولات یاد شده در تغییر پایگاه اجتماعی، تغییر در نظام ارزشها و سبک زندگی، الگوهای سن ازدواج، تأخیر در سن ازدواج و طولانی شدن مرحله جامعهپذیری زنان اثرگذار است. ناگفته نماند که به طور کلی کاهش باروری بنا بر دلایل گوناگونی در سطوح طبقات اجتماعی رخ میدهد. چنانکه طبقات کمبرخوردار به دلیل تنگناهای اقتصادی ترجیح میدهند فرزندان کمتری داشته باشند. در حالی که طبقات مرفه و گروههایی که در طبقات بالای جامعه قرار دارند مطابق نظام ارزشی و اجتماعی رغبتی به فرزندآوری نشان نمیدهند. بنابراین به منظور رفع این مسائل باید متناسب با شرایط هر گروه سیاستگذاریهای متفاوتی اعمال شود.
وی با بیان اینکه اگر حدفاصل سالهای ۶۵-۶۰ که شاهد رشد جمعیت بودیم را در نظر نگیریم، میتوان گفت که از اواسط دهه ۴۰ تا امروز ما با کاهش رشد جمعیت مواجه بودهایم البته سرعت کاهش سطح باروری از سال ۶۵ به بعد شتاب گرفته، تصریح میکند: جمعیت یکباره به سالخوردگی نمیرسد، در برخی جوامع همانند فرانسه بازه زمانی ۱۰۰ ساله سپری شده که به این مرحله برسند در صورتی که کشور ما در حدود ۳۰ سال این روند را طی خواهد کرد. البته ما در میانه مسیر سالخوردگی جمعیت قرار گرفتیم زیرا در حال حاضر ۷۰ درصد جمعیت ما در سنین ۱۵ تا ۶۴ قرار دارند و ما همچنان در بازه فرصت طلایی قرار داریم.
افزایش امید به زندگی در سالمندان
به گفته رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان، افزایش امید به زندگی، تعداد سالمندان را افزایش داده، اما این یک روند طبیعی است و درهر کشوری با این مشخصات، تعداد سالمندان هم زیاد است، در ایران در طی ۲۰ سال، از سال ۵۵ تا ۹۵، سن امید به زندگی از ۵۷ سال به ۷۷ سال رسیده است. ما به این روند، «سالمندی فردی» میگوییم که مثبت است. چراکه سالمندان از نظر فرهنگی و اجتماعی ضامن بقای ارزشهای سنتی یک جامعهاند، اما در آن سو، «سالمندی جمعیت» قرار دارد که درصد گروههای جمعیتی سالمند را نشان میدهد. وی ادامه می دهد: این فرآیند منفی است و چالشهایی را بوجود میآورد. تأخیر در ازدواج، تأخیر در فرزندآوری، کاهش تعداد فرزندان، افزایش ناباروری و مهاجرت ازجمله عواملی است که در کنار افزایش سن امید به زندگی، سهم سالمندان را از نظر درصد جمعیتی افزایش میدهد. در سال ۵۵، سهم سالمندان در آمار، ۵ درصد بود که درسال ۹۸ به ۱۰ درصد رسید و جالب اینکه امسال این سهم ۱۰.۱۷ شد و در سال ۱۴۲۱، به ۲۰ درصد میرسد و اما در سال ۱۴۳۵، سهم جمعیت سالمند به ۳۳ درصد خواهد رسید. حسامالدین علامه میگوید: «از سال ۵۵ تا ۹۸ حدوداً ۴۳ سال طول کشیده تا جمعیت سالمندی دوبرابر شود، اما از سال ۹۸ تا ۱۴۲۱ ، فقط ۲۳ سال زمان میبرد تا جمعیت سالمندی ۲۰ درصد افزایش یابد.»
آماری از سالمندان مجرد
علامه با اشاره به موضوع تجرد قطعی بیان کرد: در حال حاضر حدود ۸۰ هزار سالمند داریم که دچار پدیده تجرد قطعی هستند اما وقتی دوران میانسالی جمعیت را بررسی می کنیم، می بینیم که ۷۰۰ هزار نفر بین ۳۵ تا ۴۰ سال و ۷۰۰ هزار نفر بین ۴۰ تا ۶۰ سال فرد میانسال ازدواجنکرده داریم. رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان افزود: اگر فرض کنیم که یکسومشان هم تا رسیدن به ۶۰ سالگی ازدواج کنند، طبق پیشبینیها یک میلیون نفر در ۲۰ سال آینده به جمعیت سالمندان دچار تجرد قطعی افزوده میشود.
