آرین پارسی نژاد – روزنامه نگار/ آیت ا… یوسف صانعی که به دلیل شکستگی لگن در بیمارستان بستری شده بود، صبح روز گذشته دعوت حق را لبیک گفت. یوسف صانعی در سال ۱۳۱۶ هجری شمسی در اصفهان زاده شد. خانواده او همه روحانی بودند و از ابتدا تنها با علوم اسلامی انیس بود و […]
آرین پارسی نژاد –
روزنامه نگار/
آیت ا… یوسف صانعی که به دلیل شکستگی لگن در بیمارستان بستری شده بود، صبح روز گذشته دعوت حق را لبیک گفت. یوسف صانعی در سال ۱۳۱۶ هجری شمسی در اصفهان زاده شد. خانواده او همه روحانی بودند و از ابتدا تنها با علوم اسلامی انیس بود و علوم جدید را نیاموخت. وی مقدمات را در شهر خود فراگرفت و پس از اتمام تحصیلات مقدماتی به قم رفت و در ۲۲ سالگی به اجتهاد رسید. با آمدن به قم آشنایی و مواجهه صانعی با بزرگان و متنفذین تشیع؛ کسانی، چون آیت ا… بروجردی و امام خمینی آغاز شد. در سالهای نخستین دهه پنجاه نیز تدریس خارج فقه را در مدرسه حقانی آغاز کرد و بین روحانیون نفوذ و شهرتی به دست آورد.
به گزارش «جمله» آیت ا… صانعی را بیش از هر چیز به عنوان مرجع تقلید اصلاح طلبان میشناسند. او به همراه آیت ا… منتظری و آیت ا… هاشمی روحانیونی بودند که بیشترین حمایت را از اصلاح طلبان داشتند؛ این نمود به ویژه در انتخابات سال ۸۸ بیشتر خود را نشان میداد؛ او نیز مانند آیت ا… منتظری به میرحسین موسوی نزدیک شد و از او حمایت کرد و گفت: «حرف میلیونها نفر را که معتقدند در انتخابات تقلب شده، نادیده میگیرند و حرف و نظر یک نفر را ارجح میشمارند که این امر به گفته وی در تعارض با روش پیامبر اسلام و خلاف عقل است.»
دفاع از جریان اصلاحات
این اظهار نظرها و سخنانی درباره اصحاب قدرت و طرح موضوع شکنجه زندانیان در جریان انتخابات، تبعاتی در پی داشت که تا پایان عمر نیز همراه او بود. صانعی مغضوب شد و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به ریاست محمد یزدی در دی ماه سال ۸۸ در اقدامی عجیب، مرجعیت آیت ا… صانعی را باطل کرده و او را «فاقد ملاکهای لازم برای تصدی مرجعیت» خواند.
صانعی در بحبوحه سال ۸۸ در اعتراض به بازداشت روزنامهنگاران و فعالان سیاسی گفته بود «درکنار پیشرفتهای حیرتآور دنیا، ما امروز میخواهیم مسائل را با زندانی کردن دانشگاهیان، فرهیختگان، ارباب جراید، افراد عادی و اخراج اساتید و دانشجویان، بستن روزنامهها، ممنوعالخروج نمودن افراد و بیمهری به فرزندان امام و انقلاب حل نماییم، اگر اینها ضد انقلابند و زندانها از اینها پر شده، پس انقلابی کیست؟» .
صانعی تا پایان عمر به خُلف وعده حسن روحانی در رفع حصر و وضعیت بازار اعتراض داشت. او در یک سخنرانی گفته بود: «نظام به کارکرد است. نظام این نیست که من اگر باشم، نظام باشد و شما اگر باشید نظام نباشد. اینطور نیست که برای حفظ نظام دروغ بگویند. هیچگاه آتش را با آتش نمیتوان خاموش کرد. نمیشود که به مردم ظلم بکنیم و بگوییم حفظ نظام از اوجب واجبات است. ما میگوییم (ربنا آتنا فی الدنیا حسنه) حالا ما با این وضع اقتصاد و بازار در دنیا حسنه داریم؟ با این خلف وعدههایی که آقایان وقت رای میدهند بعد تخلف میکنند و کلاه سر همه میگذارند.»
فقیهی با فتواهایی متفاوت
صانعی در بین مراجع تقلید شیعه به نظرات فقهی «شاذ» یا «نادر» نیز مشهور بود. تساوی دیه زن و مرد، قصاص مردی که زنی مسلمان را کشته باشد بدون نیاز به پرداخت نصف دیه یک مرد مسلمان به قاتل، منع ازدواج موقت برای مرد مسلمان متأهل که با همسرش زندگی میکند، محرم دانستن فرزندخواندگان به مرد و زنی که آنها را به فرزندی پذیرفته اند، مجاز دانستن دریافت بهره در قرضهایی که برای رفع نیاز نیست بلکه برای افزایش رونق فعالیت اقتصادی است، پاک دانستن پوست و چرم خارجی، تردید در جاری شدن حکم ارتداد در مورد کسانی که «آگاهانه» و «از روی تحقیق» دین خود را عوض کردهاند…از جمله فتاوی شاذ یوسف صانعی است.
او درباره حقوق زنان نیز نظرات متفاوتی داشت. عدم شرطیت مرد بودن در مرجعیت دینی، عدم شرطیت مرد بودم در مناصب حکومتی، عدم شرطیت مرد بودن در قضاوت، اینکه تمامی اموال شوهر در صورتی که شوهر وارث دیگری نداشته باشد…از جمله این فتاوی صانعی در مغایرت با نظر دیگر مراجع درباره حقوق زنان در اسلام است.
آیت ا… صانعی در دهه ۶۰
تمام موارد فوق و فتواهای آیت ا… صانعی مربوط به بعد از دهه هفتاد است اما زندگی صانعی روی دیگری نیز داشته که معمولا زیاد از آن سخن گفته نمیشود. پس از انقلاب، صانعی به عنوان یکی از شش فقیه شورای نگهبان قانون اساسی انتخاب شد. در آن دوران صانعی رساله و آرای شرعی امام خمینی را نیز آموزش میداد. امام خمینی در سخنانی که در وبسایت آیت ا… صانعی نیز در دسترس است نظرش را درباره وی چنین بیان میکند: «من آقاى صانعى را مثل یک فرزند بزرگ کردهام…ایشان یک نفر آدم برجستهاى در بین روحانیون است و یک مرد عالمى است و متوجه مسائل است و مخالف این انحرافاتى که در این کشور موجود بوده است؛ از قبیل منافقین- نمىدانم- و غیره، و ایشان مخالف سرسخت آنهاست… با قاطعیت عمل میکند اگر یک وقتى موقعش بشود.»
حضور در دادستانی کل کشور
«… آن پدر و مادرهای ضدانقلاب از مسئولین سراغ آزادی فرزندانشان را بگیرند که هرگاه سراغ این مسائل رفتیم، سراغ قتلگاه حزب برویم. اینها توبهکنندگان نیستند، میآیند بیرون افعی میشوند. مسئولین مملکت و ملت یک وقت تحت تأثیر قرار نگیرند…آنها خائنین به مملکت هستند و به پدر و مادر خودشان هم رحم نمیکنند و باید به مجازاتشان برسند… نکند ما به دادگاههای انقلاب بدبین شویم.» این بخشی از سخنرانی آیت ا… صانعی در ششم تیرماه ۱۳۶۲ است.
او سختگیری بسیاری در برخورد با مخالفان و منتقدان داشت و معتقد بود راه توبه و بازگشت را برای آنها بسته میدانست. وی در مورد برخورد با مخالفان سیاسی رای خود را بهوضوح بیان کرده است: «ضدانقلاب باید با موازین دادگاه انقلاب مجازات شود و نمیشود ضدانقلاب را با مجازات جرمهای عادی مجازات کرد…اوین باید محیط ترس باشد.»
احکام جریانهای چپگرا در آن دوران بسیار سنگین بوده است. روزنامه اطلاعات در ۱۰ خرداد ماه ۱۳۶۲ سخنان صانعی درباره دستگیری مارکسیستها را چنین نقل میکند: «این جمعیت محارب حساب میشوند و اینها هم که دستگیر شدهاند، تصمیم خیانت و بههم زدن نظام جمهوری اسلامی ایران را داشتهاند؛ از رده بالا تا رده پایین که دستگیر شدهاند همهشان محارب هستند. چون این افراد تصمیم براندازی داشتند و این افراد نیز جاسوس بودهاند و در هنگام جاسوسی دستگیر شدهاند و همچنین این افراد خیانت میکردهاند…»
ممنوعیت حمل و نگهداری دستگاه ویدئو
برخی از تصمیمهای اتخاذ شده در دوره او، زندگی مردمان عادی را نیز تحت الشعاع قرار میداد؛ از جمله اینکه او نخستین کسی بود که دستور به برخورد با روزهخواران در ماه رمضان داد. همچنین در خرداد ماه سال ۶۲ نیز حکمی صادر کرد که به موجب آن باید با ویدیو کلوپها برخورد میشد و حمل و نگهداری و اجاره دستگاه ویدئو ممنوع شد. شهروندان با این حکم حق دیدن فیلم را نیز نداشتند و علاقمندان با اضطراب به حمل و قاچاق فیلمها میپرداختند.
هر چقدر آیت ا… صانعی در دهه هشتاد و نود خواستار تساهل حاکمیت با مردم بود و منتقد سختگیریهای شدید امنیتی بود، اما در دهه ۶۰ با همه وجود تلاش میکرد با هرگونه نماد بیحجابی برخورد شود. در بخشی از آرای او درباره حجاب چنین میخوانیم: «بدحجابها، از اروپا برگشتهها هستند! این بدحجابیها از کیست؟ آیا از جنوب شهریهاست یا از آن اروپا برگشتههاست؟… اینها میبینند که اکثریت مردم طرفدار حجاب و خوبیها هستند، ولی آنها اعتنا نمیکنند و تعمد دارند…عدهای دلقک با لباسهای نامناسب و خلاف عفت عمومی یا چون زنان هرجایی با آرایش شرمآور در مجامع اسلامی ظاهر و مقدسات یک مملکت را بازیچه گرفته و خون جوانان ما را پایمال کنند.»
صانعی در اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۴ از سمتش استعفا کرد و نهایتا موسوی خویینیها جایگزین وی شد. صانعی پس از استعفا، به سمت نگارش متون فقهی روی آورد اما همچنان تلاش میکرد دیدگاههایش را دادگاهها القا کند. او در سال ۱۳۶۵ خطاب به مسئولان نظام چنین نوشت: «دست و پایشان را قطع کنید! کسانی که محکوم به اعدام هستند، بدون شک مفسد و محارب هستند. قطع نظر از مسائل آنها که مجازاتشان اعدام است، از نظر حد و از نظر مفسد و محارب، قصاص اعضا باید مطرح شود…».
تبدیل شدن آیت ا… صانعی به روحانی منتقد در دهه ۸۰ رخ داد؛ در آن سالها سخنرانیهایی علیه شکنجه و لزوم توجه به حقوق شهروندی مطرح کرد. آن زمان البته آیت ا… صانعی پستی در حاکمیت نداشت. از همین دوران بود که سخنان صانعی علیرغم تضاد با دیدگاههای دهه ۶۰ او، با حقوق بشر همخوان شد و علیه اقداماتش در گذشته موضع گرفت و آنها را «دوران جهالت» خود خواند.
لینک کوتاه :
https://jomlehonline.ir/?p=112713
