اگرچه برخی کشورها چون کشور خودمان درگیر بحران جمعیت شدهاند و حتی تبلغیات فرزندآوری را هم در دستور کار دارند، اما قاطبه جهان اینگونه نیست و افزایش جمعیت هم یکی از دلایل کمبود منابع کرهزمین شده است. به طور کلی باید گفت امروز کشورها در انجام امورات خود و حلوفصل مشکلات مردم خطه خودشان واماندهاند و دیگر توانی برای رسیدگی به مشکلات سایر نقاط جهان نیست.
یکی از عواملی که یک کشور را درگیر مشکلات سایر نقاط جهان میکند، مهاجرت است. اگر کشوری به هر دلیلی برای مردم کشور بحرانزدهای جذابیت و سهولت رفتوآمد داشته باشد، اگر شرایط را مدیریت نکند، ناگهان به خود میآید و میبیند که مشکلات یک کشور دیگر را گردن گرفتهاست. امروز در جهان با پدیدهای مواجهیم به نام «مهاجرزدایی». اینگونه نیست که ناگهان با رسیدن به یک تاریخ خاص، تمام جهان تصمیم بگیرد که مهمانان ناخوانده خود را بیرون کند. آنچه امروز همزمانی این عدم میزبانی را به ارمغان آورده، همان شرایط ویژه جهان است که همگان درگیرش هستند. در گزارش پیشرو مهمترین مهاجرزداییهای امروز جهان را به بهانه فراگیر شدن این پدیده مرور خواهیم کرد.
چرا یک کشور پر از مهاجر میشود؟
عوامل مختلفی در اینکه یک کشور برای مهاجران منطقهای دیگر جذاب باشد وجود دارد. هممرز بودن با جغرافیای بحرانزده، بزرگترین بدشانسی است. چراکه اولین مفر و پناهگاه برای مهاجران به شکل ناخودآگاه، همان کشور هممرز خواهد بود. دلیل دیگر شاید برخی تشابهات فرهنگی و اجتماعی باشد. در بُعدی دیگر، شاید حتی اختلاف فرهنگی باعث جذب مهاجران شود. از دیگر عوامل که در ردیف مهمترین آنها نیز قرار میگیرد، قدرت بالاتر پول ملی کشور مهاجرپذیر و شرایط اقتصادی به مراتب بهتر آن است اما بیشک میتوان گفت هیچچیز به اندازه هممرز بودن، به این پدیده دامن نمیزند.
مهماننواز بودن ایرانیها کار دستشان داد!
ملموسترین نمونه این بحران خود ما هستیم. از جایی که در این کشور هیچوقت آمارها نتوانستند متقن و بدون ایراد در حل مشکل کمککننده باشند و حرف آخر را نزدهاند، در خصوص مهاجران نیز نمیتوان به آمارها اعتماد چندانی کرد و آنچه ارائه شده از بازه ۳ میلیون تا ۱۷ میلیون نفر متفاوت است.
دولت چهاردهم از ابتدای شروع به کار، در بیرون راندن مهاجران افغان از کشور مبادرت جدی داشت و این اقدامات در راستای مطالبه گسترده مردم در دستور کار قرار گرفت. دیوارکشی مرز ایران و افغانستان نیز در حال طی مراحل تکمیلی است.
«نادر یاراحمدی»، مشاور وزیر کشور و رئیس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور با اشاره به اینکه اتباع افغانستانی سرشماریشده تا پایان تابستان تعیین تکلیف میشوند، گفت: در ایران ۷۷۱ هزار و ۶۲۴ نفر پناهنده جمعی داریم و موفق شدیم به این افراد کارت پناهندگی دهیم که به آنها اصطلاحا کارت آمایشی میگوییم.
وی ادامه داد: ما بدون اینکه مردم کمک کنند، امکان حل مسائل را نداریم؛ ما بیش از ۴ میلیون اسم اتباع داریم و نزدیک به ۲ تا ۲.۵ میلیون نفر هم اتباع غیرمجاز هستند. برخی از این ۴ میلیون نفر قانونی و برخی دیگر شبهقانونی هستند. امروز بیشتر از ۲ میلیون نفر از اتباع هم سرشماری شدند و فقط اسمشان را در اختیار داریم اما آن را قانونی تلقی نمیکنیم. امروز ۶ میلیون و ۱۰۰هزار نفر اتباع در کشور حضور دارند؛ اما به دلیل اینکه بسیاری از آنها قانونی نیستند، مشکلاتی برای ما ایجاد کردهاند.
یاراحمدی اظهار کرد: بسیاری از مردم با اتباع غیرقانونی که نژادپرستانه صحبت میکنند، مقابله میکنند. آمار ۱۷میلیون اتباع افغانستانی هیچ پایه و اساسی ندارد؛ اما وقتی چنین عددی مطرح میشود، مردم نگران میشوند.
هند و پاکستان و قربانی شدن مهاجران
تشدید تنشهای مرزی میان هند و پاکستان، دو قدرت هستهای شبهقاره هند، در پی حمله مرگبار به گردشگران در کشمیر تحت کنترل هند در روز سهشنبه ۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ به یکی از بحرانیترین نقاط روابط دو کشور در دهههای اخیر تبدیل شده است. این حمله، که به کشته شدن دستکم ۲۶ نفر منجر شد، موجی از اقدامات دیپلماتیک، نظامی، و اقتصادی متقابل را به دنبال داشت و باعث شدت درگیریهای پراکنده مرزی شد.
یکی از تحولات قابلتوجه، دستگیری یک سرباز مرزی هندی توسط رنجرهای پنجاب پاکستان بود. رسانهها گزارش دادند که این سرباز در جریان گشتزنی مرزی دستگیر شده و تمامی توافقنامههای مرزی تعلیق شدهاند. این حادثه، که هنوز از سوی منابع رسمی تأیید نشده، به تشدید تنشها دامن زد. هند این اقدام را «تحریکآمیز» خواند، در حالی که پاکستان آن را واکنش به نقض مرز توسط سرباز هندی توجیه کرد.
در پی حمله کشمیر، هند و پاکستان صدور روادید برای شهروندان یکدیگر را متوقف کردند. وزارت خارجه هند اعلام کرد ویزاهای صادره برای پاکستانیها لغو شده و از یکشنبه ۷ اردیبهشت اجرا میشود. هند همچنین به اتباع پاکستانی پنج روز مهلت داد تا خاک این کشور را ترک کنند. در مقابل، پاکستان، به اتباع هندی ۴۸ ساعت فرصت داد تا این کشور را ترک کنند و کارکنان هندیتبار ارتش را اخراج کرد. این اقدامات، که بیسابقه توصیف شده، روابط دیپلماتیک را به پایینترین سطح در سالهای اخیر رساند.
هند گذرگاه مرزی واگه-عطاری را بلافاصله پس از حمله بست و وابستههای دفاعی، هوایی، و دریایی پاکستان در دهلینو را «شخص غیرمطلوب» اعلام کرد. پاکستان نیز مرزهای زمینی خود را بست و تجارت دوجانبه را حتی از طریق کشورهای ثالث تعلیق کرد. هند دیپلماتهای نظامی خود را از پاکستان خارج کرد، که نشاندهنده قطع کامل روابط نظامی است. این اقدامات، که با سرعت بیسابقهای اجرا شدند، نگرانیها از تشدید بحران را افزایش داد.
این در حالی است که پاکستان جلسه کمیته امنیت ملی را برگزار کرد، که تنها در شرایط تهدیدات خارجی تشکیل میشود این نشست برای تصمیمگیری درباره اقدامات متقابل در برابر هند بود. نتایج این نشست، شامل بستن مرزها، تعلیق تجارت، و مسدود کردن حریم هوایی بود. وزیر دفاع پاکستان، هند را تهدید کرد که در صورت تهدید شهروندان پاکستانی، «کل هندوستان را به آتش میکشیم». این رجزخوانیها، اگرچه بخشی از جنگ رسانهای است، خطر سوءمحاسبه را افزایش میدهد.
مهاجران اسیر دیوانگی ترامپ!
از مهمترین سیاستهای «دونالد ترامپ» پس از شروع دومین دوره ریاستجمهوریاش در آمریکا، سازماندهی مهاجران بوده است. ترامپ اخراج دستهجمعی را به یکی از مهمترین موضوعهای کارزار انتخاباتی تبدیل کرد. پس از روزی که او سوگند یاد کرد، افسران اداره مهاجرت و گمرک آمریکا یورشهایی را انجام دادند و هواپیماهای نظامی و چارتر حامل مهاجران را به کشورهای مبدا فرستادند.
مرکز تحقیقات پیو تخمین زده است که در سال ۲۰۲۲، ۱۱ میلیون مهاجر غیرقانونی در آمریکا وجود داشته است، ازجمله ۴ میلیون مکزیکی، ۲.۱ میلیون نفر اهل آمریکایی مرکزی، ۲۳۰ هزار برزیلی و ۱۹۰ هزار کلمبیایی. یک مقام آمریکایی، گفت که یک هواپیمای نظامی آمریکا مهاجران را به هند، که دورترین مقصد پروازهای حملونقل نظامی دولت ترامپ برای مهاجران است، اخراج میکند.
هندوراس نیز یکی از کشورهایی است که آمریکا از آن بهعنوان مقصد اخراج مهاجران استفاده کرد. همچنین «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد که السالوادور موافقت کرده که جنایتکاران خشن آمریکایی و مهاجران اخراجشده از هر ملیتی را بپذیرد. دولت ترامپ همچنین شماری از مهاجران تبعه کلمبیا را از آمریکا به این کشور اخراج کرده است. نیروهای نظامی آمریکایی بهتازگی برای آماده کردن پایگاه نیروی دریایی آمریکا در جنوب شرقی کوبا جهت بازداشت مهاجران اخراج شده وارد خلیج گوانتانامو شدند.
اخراج مهاجران از آلمان، خبر بد برای ایرانیها
آلمان دومین مرکز اخراج مهاجران موسوم به دوبلین را در اول مارس ۲۰۲۵ (۱۱ اسفند) افتتاح کرد. این مرکز در آیزنهوتنشتات در ایالت شمال شرقی براندنبورگ نزدیک به مرز لهستان واقع شده است. براساس گزارشها، قرار است این مرکز عملیات خود را در ۱۳ مارس (۲۳ اسفند) آغاز کند. این مرکز دارای ۲ ساختمان مختلف است، یکی برای زنان و خانواده و دیگری برای مردان. بسیاری از کسانی که ممکن است در مرکز براندنبورگ زندانی شوند، به لهستان اخراج خواهند شد. بهگزارش رسانههای آلمانی، این مرکز که ظرفیت زندانی کردن حدود ۲۵۰ نفر را دارد، با هدف سرعت بخشیدن به اخراج پناهجویان ردشده که پرونده آنها تحت مقررات دوبلین اتحادیه اروپا قرار دارد، راهاندازی شده است. نخستین مرکز در هامبورگ افتتاح شده بود؛ مرکز سومی نیز در برمن راهاندازی میشود.
پناهجویان تحت فرآیند دوبلین بهجای مزایای کامل براساس قانون مزایای پناهجویان آلمان، اکنون فقط بهمدت ۲ هفته از حمایت اولیه برخوردار خواهند شد. این اقدام برای کاهش انگیزه مهاجرت غیرقانونی به آلمان طراحی شده است. مراکز دوبلین بخشی از اصلاحات سیستم مشترک پناهندگی اروپا (GEAS) است و وزارت کشور فدرال آلمان (BMI) آن را در دسامبر ۲۰۲۴ (آذر/دی ۱۴۰۳) تحت دولت در حال خروج پیشنهاد کرد. هدف این مراکز افزایش همکاری بین مقامها و تسریع اخراج مهاجران به کشورهای مسئول اتحادیه اروپا، با حمایت ویژه اداره فدرال مهاجرت و پناهندگان (BAMF) است.
«نانسی فیزر»، وزیر کشور فعلی آلمان بر اهمیت رویههای سریع و کارآمد تاکید کرد و گفت: اگر افرادی که با وجود آغاز روند پناهندگی خود در یکی دیگر از کشورهای اتحادیه اروپا به آلمان میآیند، باید سریعتر از آلمان اخراج شوند.
مقررات دوبلین پناهجویان را ملزم میکند که درخواستهای خود را در نخستین کشور اتحادیه اروپا که به آن وارد میشوند، ثبت کنند. با این حال، این سیستم بهطور معمول با شکست مواجه میشود. آلمان در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۷۵ هزار حکم برای اخراج پناهجویان به کشورهای مسئول اتحادیه اروپا ارائه کرد. برخی از کشورهای اتحادیه اروپا مانند ایتالیا تا حد زیادی پذیرش مهاجران اخراجشده را متوقف کردهاند. برخی دیگر مانند یونان بهدلیل شرایط نامناسب در مراکز پناهندگی با چالشهای قانونی روبهرو هستند که باعث میشود دادگاهها مانع اخراج مهاجران به این کشور شوند.
- نویسنده : سایه برین/ دبیر سرویس فرهنگ و اجتماعی
