محمدحسین جعفری سمیع- دبیر گروه سیاسی/ روز گذشته وزیر امور خارجه کشورمان ضمن انتقاد از اروپا به دلیل فعال سازی «مکانیزم ماشه» در برجام اظهار کرد در صورت ارسال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت، جمهوری اسلامی از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) خارج خواهد شد. این اظهارات با واکنش گسترده ای در […]
محمدحسین جعفری سمیع-
دبیر گروه سیاسی/
روز گذشته وزیر امور خارجه کشورمان ضمن انتقاد از اروپا به دلیل فعال سازی «مکانیزم ماشه» در برجام اظهار کرد در صورت ارسال پرونده هستهای ایران به شورای امنیت، جمهوری اسلامی از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) خارج خواهد شد. این اظهارات با واکنش گسترده ای در رسانه های بین المللی مواجه شد.
به گزارش «جمله» جواد ظریف وزیر امور خارجه کشورمان در واکنش به فعالسازی سازوکار حل اختلاف در برجام از سوی سه کشور اروپایی گفت، اگر این موضوع به شورای امنیت ارجاع داده شود، موضوع خروج ایران از «ان پی تی» مطرح میشود.
ان پی تی چیست؟
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای یا پیمان عدم اشاعه سلاحهای هستهای یا پیمان عدم اشاعه هستهای یا معاهده عدم اشاعه هستهای، به اختصار انپیتی نامیده می شود، در دوران جنگ سرد، در ژانویه ۱۹۶۷ برابر با ۱۳۴۷ به صورت محدود بین چند کشور جهان منعقد شد. این پیمان کشورهای جهان را به دو طبقه برخوردار (کشورهای دارای سلاح هستهای) و غیربرخوردار (کشورهای فاقد سلاح هستهای) تقسیم میکند.
طبق تعریف کشورهای برخوردار، شامل کشورهایی هستند که تا پیش از اول ژانویه ۱۹۶۷ برابر با ۱۱ دی ۱۳۴۷ سلاح هستهای یا دیگر وسایل منفجره هستهای را تولید و منفجر کرده باشند. طبق این تعریف چین، فرانسه، روسیه، انگلیس و آمریکا (اعضای دائمی شورای امنیت) بهطور رسمی دارای سلاح هستهای شدند.
تا کنون ۱۸۸ کشور جهان با امضای آن به پیماننامه پیوستهاند. هند و پاکستان، و نیز اسرائیل این پیماننامه را نپذیرفتهاند. کره شمالی نیز پس از نقض پیمان در نهایت از این پیماننامه خارج شد.
طبق این معاهده کشورهای دارای سلاح هستهای نباید بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به کشورهای غیربرخوردار در راه تحصیل این سلاح کمک کنند و کشورهای غیربرخوردار متعهد میشوند تا در این راه تلاش نکنند، هر چند به موجب ماده ۴ برخوردارها متعهد شدهاند که فناوری هستهای صلح آمیز را در اختیار غیربرخوردارها قرار دهند.
تهدید ظریف به خروج از ان پی تی
آلمان، بریتانیا و فرانسه ۲۴ دی در بیانیهای مشترک اعلام کردند که سازوکار پیشبینی شده در برجام برای رفع اختلاف یا همان مکانیسم ماشه را فعال میکنند. به گفته این سه کشور، با توجه به کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران، چارهای جز فرستادن موضوع به کمیسیون مشترک در چارچوب مکانیسم حل اختلاف ندارند. این در حالی است که با خروج آمریکا از برجام کشورهای اروپایی متعهد شده بودند که به رغم خروج آمریکا از این توافق نامه، همچنان ایران از مزایای برجام برخوردار شوند. اما با توجحه به اظهارات مقامات کشورمان، نه تنها ایران از مزایای اقتصادی برجام بهره مند نشد، بلکه با کارشکنی های آمریکا و فشار حداکثری دولت ترامپ میزان فروش نفت به پایین ترین سطح ممکن تنزل یافت و مبادلات تجاری نیز کاهش چشمگیری پیدا کردند. با اینحال ایران با هشدار نسبت به بی توجهی سران کشورهای باقی مانده در برجام نسبت به تعهداتشان، در پنج مرحله سطح تعهدات برجامی خود را کاهش داد و اعلام کرد در صورتی که دیگر طرف های باقی مانده در توافق به تعهدات خود عمل کنند، ایران نیز در ادامه کاهش سطح تعهداتش تجدید نظر خواهد کرد.
با اینحال پس از پنج فرصتی که دولت ایران به سران اروپا داد، این کشورها هیچ گونه عکس العملی از خود نشان نداند و تحت تاثیر فشارهای کاخ سفید از انجام تعهدات برجامی خود سر باز زدند.
حال به رغم عدم پایبندی کشورهای اروپایی به تعهدات ذکر شده در برجام، این کشورها در روزهای اخیر سخن از راه اندازی مکانیسم ماشه به میان آورده اند. مکانیسمی که بر اساس آن بار دیگر پرونده هسته ای ایران را به شورای امنیت خواهد برد و اینبار حتی کشورهای نزدیک به ایران مانند چین و روسیه هم نخواهند توانست از حق وتو خود در مقابل قعطنامه این شورا علیه کشورمان، استفاده کنند.
تهدید اروپا توسط آمریکا
جواد ظریف به خبرگزاری “خانه ملت” گفت «در نامهای که نوامبر ۲۰۱۸ به موگرینی نوشته شد، بر این نکته تأکید کردیم که ایران مکانیزم حل و فصل اختلافات را شروع کرده و به پایان رساندیم. لذا ناگزیریم که برنامه کاهش تعهدات برجام را اجرایی کنیم.»
ظریف اضافه کرد، ایران در اردیبهشت ماه ۹۸، هفت ماه پس از نامه مذکور و فرصتی که به اروپا داده، کاهش تعهدات برجام را آغاز کرده است.
ایران روز یکشنبه ۱۵ دیماه گام پنجم کاهش تعهدات هستهای را به طور رسمی برداشت و تعهدات باقیمانده در چارچوب برجام را که از جمله شمار سانتریفوژها را شامل میشد، کنار گذاشت. وزیر امور خارجه کشورمان میگوید، قرار نیست گامی دیگر برای کاهش تعهدات برداشته شود. او از توقف کاهش تعهدات توسط ایران در صورت بازگشت اروپاییها به تعهدات خود سخن گفته است.
علی لاریجانی، رئیس مجلس روز یکشنبه علت فعال شدن مکانیسم حل اختلاف از سوی سه کشور اروپایی را «تهدید آمریکا» عنوان کرد. روزنامه واشتگتن پست پنجشنبه گذشته ۱۶ دی (۱۶ ژانویه) در گزارشی نوشت ترامپ این سه کشور را تهدید کرده بود اگر مکانیسم حل اختلاف در برجام را فعال نکنند تعرفههای گمرکی برای خودروهای آنها را افزایش خواهد داد. علی لایجانی تأکید کرد «اگر اروپا به هر دلیلی رفتار غیرعادلانه در استفاده از ماده ۳۷ توافقنامه هستهای داشته باشد، جمهوری اسلامی ایران تصمیم جدیدی در همکاری با آژانس خواهد گرفت و طرح آن در مجلس آماده است.»
عباس موسوی، سخنگوی وزارت خارجه در نشست روز دوشنبه (۳۰ دی) در باره امکان ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل، آن را بعید دانست و گفت: «دست اروپاییها از لحاظ حقوقی و فنی در این زمینه خالی است و فکر میکنم موفقیت آنها با توجه به ریسکی که در آن وجود دارد بسیار پایین است.»
واکنش های بین المللی به اظهارات ظریف
سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه و مذاکره کننده ارشد هستهای روسیه روز دوشنبه در نشست خبری با بیان این مطلب گفت: «ما از ایران میخواهیم از پیمان منع انتشار سلاحهای هستهای خارج نشود و در چهارچوب تعهدات خود در آژانس بین المللی انرژی اتمی بماند».
ریابکوف درباره امکان خروج ایران از ان پی تی گفت: «ما معتقدیم که زمینهای برای مطرح کردن مساله در این شکل وجود ندارد».
وبسایت کردستان ۲۴ نیز نوشت: «ظریف یکشنبه هشتم فروردین در مصاحبه با خبرگزاری صداوسیمای ایران گفت: انتخاب های جمهوری اسلامی متعدد است، مقامات کشور در حال بررسی آن هستند، حسب اینکه چگونه اقدام شود انتخابهای متعددی است و آنچه مطرح کردید، یعنی خروج از NPT یکی از آنهاست». تایمز اسرائیل نیز نوشت: «محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه رژیم ایران، ضمن حمله به مقامات دولت ترامپ، تهدید به خروج تهران از پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای به نام ان. پی. تی کرد». بی بی سی نیز اظهارات محمدجواد ظریف را پوشش داد و نوشت: «اگر اروپاییها به “رفتارهای بلاوجه خود” ادامه دهند یا پرونده هستهای ایران را به شورای امنیت سازمان ملل بفرستند، جمهوری اسلامی از انپیتی یا پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای خارج میشود». روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز نیز هشدار محمد جواد ظریف برای خروج ایران از ان پی تی را پوشش داد.همچنین رویترز، اسپوتنیک، ژاپن تایمز، سی ان بی سی، آی ۲۴ و… نیز به احتمال خروج ایران واکنش نشان دادند و اظهارات وزیر خارجه کشورمان را پوشش دادند.
ایران پس از خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت ماه ۹۷ گام به گام کاهش تهعدات خود در چارچوب برجام را آغاز کرد. مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کردهاند در صورت بهرهمندی ایران از منافع برجام و به شرط اجرایی شدن تعهدات طرفین دیگر، تعهدات خود را اجرا کرده و امکان بازگشت به تعهدات پیشین برجامی هم وجود دارد.
