کاوه ایرانی – روزنامه نگار/ تنها چند ماه از تولد (برنامه جامع اقدام مشترک) یا همان برجام نگذشته بود که پیروزی دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهور آمریکا، این توافق را با چالش مواجه کرد. ترامپ که در سخنرانی های انتخاباتی خود بارها از برجام به عنوان (توافق بد) نام برده بود عاقبت پس […]
کاوه ایرانی –
روزنامه نگار/
تنها چند ماه از تولد (برنامه جامع اقدام مشترک) یا همان برجام نگذشته بود که پیروزی دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهور آمریکا، این توافق را با چالش مواجه کرد. ترامپ که در سخنرانی های انتخاباتی خود بارها از برجام به عنوان (توافق بد) نام برده بود عاقبت پس از چند بار تعلیق این توافقنامه در اردیبهشت ۹۷ خروج آمریکا را از برجام اعلام کرد تا بار مسئولیت نگهداری این توافق تازه به دنیا آمده، بر عهده دیگر طرف های امضا کننده برجام بیافتد. این در حالی بود که آمریکا نه تنها خود از برجام خارج شده بود، بلکه در ادامه روند این توافق نامه نیز به هر وسیله ممکن سنگ اندازی کرد تا موجبات مرگ برجام را فراهم آورد.
به گزارش «جمله» پس از بالا گرفتن تنش ها در منطقه و اقدام تروریستی آمریکا در به شهادت رساندن سردار قاسم سلیمانی، ایران آخرین گام خود را در کاهش سطح تعهدات هسته ای برداشت تا شاید طرف های باقی مانده در برجام را متوجه بدعهدی های خود کند. با اینحال، سلسله حوادثی که در هفته های اخیر رخ داد موجب شد تا مرگ برجام برای جهانیان به اثباط برسد. تا قبل از این بسیاری بر این عقیده بودند که برجام را باید به هر نحو ممکن حفظ کرد، اما با توجه به عملکرد اروپا و همچنین اقدامات خصمانه آمریکا، آن عده ای که همچنان خوشبینانه به تحولات سیاسی نظاره می کردند نیز پذیرفتند که دیگر چیزی به عنوان برجام وجود خارجی ندارد. در واقع اکثر تحلیلگران بر این عقیده اند که تیز خلاص برجام را آمریکا با اقدام تروریستی خود در فرودگاه بغداد شلیک کرده است.
تهدید سه کشور اروپایی توسط ترامپ
هفته گذشته بود که وزیر دفاع آلمان به صورت غیرمستقیم تایید کرد که آمریکا به سه کشور اروپایی برای خروج از برجام فشار وارد میآورد. اما او همزمان تاکید کرد که اروپا درباره فعال کردن مکانیسم حل اختلاف در برجام به طور مستقل عمل کرده است.
آنهگرت کرامپ کارنباوئر، وزیر دفاع آلمان، به شکل غیرمستقیم گزارش «واشنگتن پست» در باره تهدید ترامپ به تحریم تجاری سه کشور اروپایی آلمان، فرانسه و بریتانیا را تأیید کرد.
به گزارش خبرگزاری رویترز روز پنجشنبه ۲۶ دیماه آنهگرت کرامپ کارنباوئر در جریان بازدید از لندن در پاسخ خبرنگاری که از او در باره فشارهای جدید تجاری دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، به اروپا برای خروج از توافقنامه هستهای برجام پرسیده بود گفت: «این موضوع به نسبت آنکه شما آن را چطور فرموله کنید یک بحث یا یک تهدید تلقی میشود.»
وزیر دفاع آلمان اما تاکید کرد که تصمیم به فعال کردن مکانیسم حل اختلاف در توافقنامه برجام، تصمیمی نبوده است که به دلیل تهدید ترامپ به تحریم تجاری کشورهای اروپایی اتخاذ شده باشد.
کرامپ کارنباوئر گفت: «این تصمیم بر مبنای وضعیت موجود و نظر مشاوران سه کشور اروپایی گرفته شده و نه به دلیل تحولات دیگری که هماکنون در منطقه جاری است.»
این سیاستمدار محافظهکار آلمانی تاکید کرد که اروپاییها در «استراتژی آمریکایی فشار حداکثری نسبت به ایران» شرکت نخواهند کرد.
«واشنگتن پست» چهارشنبه ۲۵ دی خبری را در ارتباط با احتمال وضع تعرفه گمرکی جدید علیه صنایع خودروسازی اروپا منتشر کرده بود.
بر مبنای این گزارش آمریکا تهدید کرده است که در صورت عدم همکاری سه کشور اروپایی بریتانیا، آلمان و فرانسه در ارتباط با برجام، بر واردات خودرو از اروپا تعرفهای معادل ۲۵ درصد وضع خواهد کرد.
ترویکای اروپایی بقایای برجام را فروخت
بر اساس این گزارش روز پنجشنبه ۲۶ دی جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در دیدار با محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، در جریان کنفرانسی در هند بر تمایل کشورهای اروپایی به حفظ توافقنامه برجام تاکید کرد.
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که در گفتوگویی باز با ظریف شرکت کرده بود گفت که در دیپلماسی این امر عادی است که در باره نکات مورد اختلاف به وضوح گفتوگو صورت گیرد و گفتوگوها به دلیل برطرف نشدن اختلافنظرها متوقف نشوند.
محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان ، با لحنی تند اروپا را متهم کرد که با فعال کردن مکانیسم حل اختلاف در توافق هستهای، بقایای برجام را به ترامپ فروخته است. به گفته ظریف این اقدام برای اجتناب از تعرفههای جدید آمریکا بر خودروهای اروپایی انجام گرفته است.
ظریف در پیامی توییتری نوشت: «تسلیم تأیید شد. ترویکای اروپایی بقایای برجام را فروخت تا از تعرفههای جدید ترامپ جلوگیری کند.»
وزیر خارجه کشورمان با کلماتی تند سه کشور اروپایی را مورد خطاب قرار داد: «اگر قصد فروش شرافت خود را دارید، بفرمایید. اما ظاهری اخلاقی ـ قانونی به خود نگیرید. شما فاقد آن هستید.» او افزود: «دوستان من این بیفایده است. شما فقط اشتهای او را بیشتر میکنید. قلدر دبیرستان خود را به خاطر دارید؟»
آلمان، فرانسه و بریتانیا روز سهشنبه گذشته با انتشار بیانیهای از فعال کردن ساز و کار حل اختلاف در برجام به دلیل نقض این توافق از طرف ایران خبر دادند.
فعال شدن این ساز و کار گام نخست فعال شدن «مکانیسم ماشه» محسوب میشود که میتواند در صورت نرسیدن طرفین به توافق، پرونده را به شورای امنیت کشانده و باعث بازگشت خودکار تمامی تحریمهای بینالمللی در نظر گرفته شده در قطعنامههای پیشین سازمان ملل علیه ایران شود.
زمان طولانی برای اتخاذ تصمیم
چندین دیپلمات دیگر اتحادیه اروپا ضمن تایید تهدید آمریکا اما گفتهاند که تصمیم به فعال کردن مکانیسم حل اختلاف برجام پیش از این تهدید گرفته شده بود.
محافل دیپلماتیک آلمان نیز در برلین بر این نکته تاکید کردهاند که «اتخاذ چنین تصمیمی چندین ماه به طول میانجامد و این تصمیم از سال ۲۰۱۹ به دلیل نقض توافقنامه از سوی ایران مطرح شده بود و آخرین بار در اوایل ژانویه، پس از اعلام مرحله دیگری از عدم پایبندی ایران به تعهدات عملیاتی برجام».
کشورهای اروپایی اما همچنان بر کاربرد راهحلهای دیپلماتیک برای حل اختلافات با ایران تاکید میکنند.
مکانیسم ماشه پایان برجام نیست
نصرت اله تاجیک کارشناس مسائل بینالملل در گفت و گو با خبرگزاری ایسنا با نگاهی امیدوارانه در این خصوص گفت: «مکانیزم ماشه روشی مشخص و کوتاه تر برای حل اختلافات برجامی از منظر تکنیکی است و پایان برجام محسوب نمیشود». وی ادامه داد: «بیشتر اختلافات ایران و اروپا که با خروج ترامپ از برجام نیز آغاز شد، سیاسی است و نه تکنیکی و بعید است این مکانیزم به راحتی بتواند مشکلات موجود را حل کند زیرا پایبندی ایران به برجام طی چندین مرحله به تائید سازمان بین المللی انرژی اتمی رسیده است و فعال شدن این مکانیزم که قبلا نیز سابقه داشته و ایران از آن استفاده کرده است چیز جدید نیست و بیشتر برای مجاب کردن ایران به وفادار ماندن به برجام مطرح شده است».
با اینحال با توجه به مشی سیاسی جمهوری اسلامی در مواجه با غرب و با توجه به بیانات روز جمعه رهبر معظم انقلاب پیرامون مذاکره با اروپایی ها به این نتیجه دست می یابیم که برجام دیگر وجود خارجی ندارد. البته شاید بارددیگر پرونده ایران به شورای امنیت نرود اما با توجه به اعمال فشار آمریکا بر دیگر کشورها، وضعیت تحریم ها تفاوت چندانی با زمان اعمال آن توسط شورای امنیت نیز نخواهد داشت.
