در شرایطی که بیماران و خانوادههای آنها با حساسیت اخبار حوزه دارو را دنبال میکنند، هرگونه اختلاف آماری میان مسئولان و نمایندگان میتواند به نگرانی و بیاعتمادی دامن بزند.
رئیس سازمان غذا و دارو، با رد برخی آمارهای منتشر شده درباره کمبود دارو، تأکید کرد که ارائه ارقام غیرواقعی میتواند موجب نگرانی بی مورد در جامعه شود.
مهدی پیرصالحی اظهار کرد: در برخی اظهارنظرها از کمبود حدود هزار قلم دارو در کشور سخن گفته میشود، در حالی که چنین آماری با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد.
وی افزود: کمبودهای دارویی بهصورت مستمر در حال رصد و مدیریت است و بخش قابل توجهی از آنها ماهیت مقطعی دارد. ممکن است یک دارو در مقطعی با محدودیت مواجه شود و پس از تأمین، داروی دیگری در فهرست کمبود قرار گیرد.
رئیس سازمان غذا و دارو با اشاره به جلسات مستمر با شرکتهای دارویی گفت: فرآیند بازبینی وضعیت تولید و تأمین دارو از هفتههای گذشته آغاز شده و با همکاری شرکتها تلاش میشود کمبودهای موجود به حداقل برسد.
پیرصالحی خاطرنشان کرد: بخشی از کمبودها نیز ناشی از مشکلات جهانی در تأمین برخی اقلام دارویی است که محدود به کشور ما نیست.
رئیس سازمان غذا و دارو تأکید کرده است که آمار مطرحشده درباره کمبود هزار قلم دارو با واقعیت موجود همخوانی ندارد و بخش عمده کمبودها ماهیتی مقطعی دارند. به گفته وی، ممکن است یک دارو در مقطعی با محدودیت تأمین مواجه شود و پس از رفع مشکل، داروی دیگری وارد فهرست کمبود شود؛ بنابراین تعداد اقلام در حال کمبود، متغیر است و نمیتوان با یک عدد ثابت وضعیت بازار دارویی کشور را توصیف کرد.
این توضیح از منظر فنی قابل قبول است، زیرا زنجیره تأمین دارو به عوامل متعددی از جمله تولید داخلی، واردات مواد اولیه، مشکلات حملونقل، تخصیص ارز و حتی محدودیتهای جهانی وابسته است. در بسیاری از کشورها نیز کمبودهای مقطعی برخی داروها رخ میدهد و لزوماً به معنای بحران در کل نظام دارویی نیست. با این حال، اصل مسئله تنها رد یا تأیید یک عدد نیست. آنچه بیش از همه اهمیت دارد، دسترسی به آمار دقیق، شفاف و قابل راستیآزمایی است. هنگامی که یک نماینده مجلس از کمبود بیش از هزار قلم دارو سخن میگوید و در مقابل، سازمان غذا و دارو این آمار را رد میکند، افکار عمومی با دو روایت متفاوت روبهرو میشود؛ روایتی که بدون انتشار دادههای مستند، قضاوت درباره آن دشوار خواهد بود.
از سوی دیگر، باید میان «کمبود مطلق» و «کمبود مقطعی» تفاوت قائل شد. ممکن است تعداد زیادی از داروها در طول یک سال به صورت موقت با اختلال در توزیع یا تولید مواجه شوند، اما در یک زمان مشخص تنها تعداد محدودی از آنها در بازار کمیاب باشند. همین تفاوت در تعریف، گاه باعث اختلاف در آمارهای اعلامی میشود و ضرورت ارائه تعاریف روشن و واحد را دوچندان میکند.
نکته دیگری که رئیس سازمان غذا و دارو به آن اشاره کرده، تأثیر مشکلات جهانی بر زنجیره تأمین برخی داروهاست. واقعیت آن است که بازار دارو امروز به شدت به زنجیرههای بینالمللی وابسته است و کمبود مواد اولیه، اختلال در تولید برخی شرکتهای بزرگ یا مشکلات حملونقل جهانی میتواند بر دسترسی بسیاری از کشورها به برخی اقلام دارویی اثر بگذارد. با این حال، میزان تابآوری هر کشور در برابر این چالشها، به توان تولید داخلی، تنوع منابع تأمین و مدیریت ذخایر راهبردی بستگی دارد.
در این میان، آنچه برای بیماران اهمیت دارد، نه اختلاف نظر میان مسئولان، بلکه دسترسی بدون وقفه به داروی مورد نیازشان است. حتی اگر تعداد داروهای دچار کمبود محدود باشد، نبود برخی داروهای حیاتی یا داروهای مورد نیاز بیماران خاص میتواند پیامدهای جدی برای سلامت افراد داشته باشد. بنابراین، ارزیابی وضعیت بازار دارو تنها با شمارش تعداد اقلام کمبود امکانپذیر نیست و باید اهمیت و کاربرد هر دارو نیز در نظر گرفته شود.
در نهایت، اختلاف بر سر آمار نباید جایگزین اصل موضوع شود. آنچه نظام سلامت بیش از هر چیز به آن نیاز دارد، انتشار منظم گزارشهای شفاف درباره وضعیت تولید، واردات، موجودی انبارها و اقلام دارای کمبود است. چنین رویکردی علاوه بر افزایش اعتماد عمومی، امکان تصمیمگیری دقیقتر برای سیاستگذاران و کاهش نگرانی بیماران را نیز فراهم خواهد کرد. در حوزهای به حساسیت دارو، شفافیت آماری نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای مدیریت صحیح و حفظ سرمایه اجتماعی است.
